انتخاب محل و نوع استخر :

براي انتخاب محل و نوع استخرهاي پرورشي عموما سه مورد در نظر مي گيرند :

1.      نوع خاك

2.      نوع آب و محل تامين آن

3.      وضعيت پستي و بلندي زمين ( توپوگرافي )

نوع خاك : همانگونه كه قبلا ذكر شد يكي از محاسن پرورش ماهيان گرمابي استفاده از خاك هاي غير مستعد جهت كشاورزي است اما در انتخاب نوع خاك مناسب جهت احداث استخر مي بايست دقت عمل زيادي به كار برد به طور مثال خاك هاي سبك به دليل امكان نشت محيط مناسب براي ساختن استخر نخواهد بود .

جهت تست مقاومت خاك مقداري از آن را برداشته الك مي كنيم و پس از تركيب با آب به صورت گلوله اي در سايه  مي گذاريم اگر با فشار انگشت خاك از هم پاشيده شود مناسب و در غير اين صورت مقدار رس آن زياد مي باشد و در صورت استفاده در ديواره استخر ترك برداشته و آب نشت مي كند . از طريق لمس خاك بين انگشتان دست نيز مي توان به مناسب بودن خاك پي برد و به اين صورت كه خاك شني دانه هاي زبر در بين دو انگشت قابل احساس خواهد بود رس زياد باعث چسبندگي زياد خواهد شد پس براي تهيه ديواره بايد خاك نه زياد چسبنده و نه زياد ليز باشد .

خاك هاي لومي 40 درصد رس و 40 درصد شن و 20 درصد سیلت دارد از اين رو براي ساخت استخر مناسب است.

PH  خاك حتي المقدور باعث خنثي و يا كمي قليايي باشد در صورتي كه PH  آب مورد استفاده اسيدي باشد        مي بايست PH  خاك حتما قليايي باشد هدايت الكتريكي عصاره اشباع خاك بايد از 6000 و هدايت الكتريكي خاك از 4000 ميكروموس بر سانتيمتر تجاوز نكند . خاك مي بايست از لحاظ پتاسيم فسفر و ازت غني باشد هرچه تراكم اين سه عنصر بيشتر باشد نياز به كودهاي شيميايي كمتر خواهد بود . حتي الامكان از به كاربردن خاك هاي سولفاته كه باعث اسيدي شدن آب مي باشد بايد خودداري شود .

آب :

معيار بعدي در ساخت استخرهاي پرورش ماهي آب مناسب مي باشد .

منابع تامين آب به دو دسته منابع رو زميني و منابع زير زميني تقسيم مي شود .

منابع رو زميني شامل رودخانه – نهر – جويبار – هرزآب فصلي و … مي باشد . كه از لحاظ ميزان اكسيژن محلول غني تر اما از نظر احتمال آلودگي آسيب پذير مي باشند .

منابع زيرزميني شامل قنات چشمه و چاهها مي باشد كه از لحاظ مواد غذايي و اكسيژن فقيرتر بوده و جهت بارور نمودن آب به مدت زمان بيشتري نياز است .

در تامين آب مورد نياز استخرها مي بايست موارد زير مورد نظر قرار گرفته شود .

1.      تبخير سطحي

2.      نفوذ پذيري خاك

3.      پرت آبي

توپوگرافي :

توپوگرافي در واقع بيانگر ميزان پستي و بلندي هاي سطحي زمين است .

زميني براي احداث استخر مناسب است كه داراي ناهمواري هاي كم و حتي الامكان مسطح باشد تا ضمن كاهش هزينه هاي خاك برداري و تسطيح اوليه امكان احداث استخرهاي منظم با وسعت مناسب فراهم آورد . استخرها را مي توان درون دره ها و يا زمين هاي مسطح ايجاد نمود كه براي انجام اين امر نقشه برداري و عمليات كارشناسي بروي منطقه مورد نظر بايد انجام گيرد و بر اين اساس استخرها را در محل هاي زير احداث مي كنند . شيب مناسب جهت احداث استخر بين صفر تا پنج درصد است كه بهترين آن يك درصد خواهد بود .

انواع استخرها از لحاظ محل احداث :

1.   استخرهاي متوالي در دره ها : اين گونه استخرها در دره ها با شيب كم ساخته مي شود خروجي آب در اين نوع استخر بالاتر از ورودي آن قرار مي گيرد آبگيرهاي ايجاد شده توسط سدهاي خاكي از اين نوع استخر مي باشد .

2.   استخرهاي دامنه اي يا حاشيه اي : در شيب حاشيه كوه ها يا دامنه ها احداث مي شود كانال آبرساني در بالا و خروجي آن ها به نهر يا رودخانه پايين دامنه منتهي مي شود طبيعتا اين گونه استخرها در معرض خطر سيلاب و گل آلودگي در زمان بارندگي شماي كلي اين گونه استخرها به صورت زير خواهد بود .

3.   استخرهاي مسطح در شاليزار يا استخرهاي مصنوعي : در زمين هاي نسبتا هموار و در حد شيب مجاز احداث     مي گردند هر چهار طرف آن به وسيله خاكريزها محصور مي گردد هزينه ساخت اين نوع استخرها نسبتا زياد است .


 

برسی علمی در پرورش ماهی سردآبی | لینک ثابت


تشريح بدن آزاد ماهيان

ماهي آزاد به راحتي با شرايط زندگي سازگار مي شود و در گرفتن طعمه سريع و تيزبين است چون غذاي زنده مي خورد يك دستگاه گوارشي  كوتاه همانند جانوران گوشت خوار دارد . تعداد زيادي از گونه هاي آزاد ماهي ها مستقيماٌ به وسيله تشريح مشخص مي شود .

انواع دستگاه هاي ماهي آزاد :

1- دستگاه پوششي ( پوست و ضمايمش )

2-دستگاه عضلاني ( عضلات و استخوان ها )

3- دستگاه تنفس ( آبشش )

4- دستگاه گردش خون ( قلب و رگهاي خوني )

5- دستگاه گوارش ( دهان – معده – روده و غدد مربوطه )

6- دستگاه دفع كننده ( كليه و مثانه )

7- دستگاه توليد مثل ( تخم دان و بيضه ها )

8- دستگاه عصبي ( مغز و نخاع )

9- دستگاه غدد داخلي ( غده هيپوفيزو ساير غدد توليد كننده هورمون )

دستگاه پوششي: پوست علاوه بر فراهم نمودن ذره پوششي به وسيله فلسهابراي ضد آب نمودن ماهي مي باشد  عمل دفع كردن آب و نرم نگه داشتن بافتهاي ماهي به وسيله اپيدرم انجام مي گيرد فلسها به وسيله ذخيره مواد در كنار ها رشد مي كنند و از نظر شكل حلقه هاي متحد المركزي را تشكيل مي دهد وقتي كه ماهي خيلي سريع رشد مي كند اين حلقه ها از يكديگر فاصله مي گيرد به طوري كه فاصله بين حلقه ها در تابستان خيلي بيشتر از زمستان  است ماهيان آزاد در زمان تخم ريزي تغذيه نمي كنند به منظور بدست آوردن كلسيم از بيروني حلقه هاي فلس كلسيم مي گيرد و به آن محل از فلس اثر مي گذارد زيست شناسان قادرند با استفاده از فلس ها سن ، تعداد دفعات تخم ريزي و حتي طول ماهي را در پايان هر سال زندگي اش را تشخيص دهند .

دستگاه عضلاني و عضلات اصلي شنا در آزاد ماهيان در رديف هايي قرار گرفته اند كه قدرت قابل ملاحظه اي را در ناحيه دم به ماهيان مي دهد . اين رديف به ستون فقرات و استخوان مركزي كه خيلي نرم است چسبيده اند بالها به وسيله عضلات مستقل كوچك حركت مي كنند ، آزاد ماهي علاوه بر باله ها ي معمولي به وسيله يك زمينه كوچك بر روي پشت مشخص

 مي شود كه دقيقاٌ جلوي دم قرار  دارد و به خاطر ساختمان داخلي چربي دارش به عنوان باله چربي معروف است  .

دستگاه تنفس :

ماهي بوسيله برانشها تنفس مي كند دستگاهي كه از چهار رشته لوله هاي خيلي باريك در هر دو طرف گلويش تشكيل شده است .خون در ميان آنها جريان دارد خون در حين عبور از آبششها گاز كربنيك را به آنها داده و اكسيژن را در ديواره آن از آب مي گيرد آبششها در قسمت خارجي بوسيله پوشش استخواني به سرپوش آبششي محافظت مي شود .

دستگاه گردش خون : دستگاه گردش خون دستگاه حمل كننده خون در ماهي است پمپ در اين دستگاه يك عضو عضلاني بنام قلب است كه در پايه گلوي ماهي قرار دارد كه داراي دو محفظه مي باشد خون پس از عبور از بافتها و آبششها و تامين اكسيژن بدن از طريق سياهرگ بزرگ به قلب باز مي گردد . در هنگام برگشت از كيسه ها عبور مي كند لنف نيز بوسيله رگهاي جاري جداگانه اي به نام رگهاي لنفاوي به گردش خون بر مي گردد .

دستگاه گوارش : اين دستگاه در آزاد ماهيان يك لوله ستيا ساده است و از دهان جايي كه دندانها براي صيد كردن نه براي جويدن قرار گرفته است شروع مي شود وقتي كه غذا شروع مي شود  سريعاٌ به طرف معده كه يك عضو v  شكل است مي تواند تا حد زيادي منبسط شود حركت مي كند در واقع غذا در معده جويده مي شود . يعني غذا بوسيله عمل اسيد و آنزيمهاي گوارشي بعلاوه خرد شدن توسط انقباظ عضلات ديواره معده كاملاٌ نرم مي شود . در قسمت انتهايي معده جايي كه معده به روده كوچك متصل مي شود يك سري كيسه هاي ته بسته به نام سكمم هاي گوارشي وجود دارد تعداد اينها معمولاٌ 30 تا 80 عدد است كه در صورت باز كردن شكم ماهي در عرض معده به وضوح ديده مي شود . سكمهاي گوارشي بوسيله ميزان قابل ملاحظه اي از بافتهاي سفيد چربي پوشانده شده اند بجز در مواردي كه ماهيان گرسنه نگه داشته شوند غذا از معده از طريق يك راه يك دريچه اي به نام باب المعده به طرف روده جايي كه غذاي خرد شده مجدداٌ تحت تاثير آنزيم ها قرار مي گيرد عبور مي كند تجزيه غذا سبب تشكيل قند ها چربيها و اسيدهاي آمينه مي گردد . كه سپس براي حمل به كبد وارد جريان خون ديواره روده مي شود غذاي هضم شده به روده بزرگ منتقل مي شود و به وسيله مدفوع دفع مي گردد . در ارتباط با دستگاه گوارش دو غده خيلي مهم وجود دارد 1- كبد كه يك عضو بزرگ است كه دقيقاٌ در جلوي معده قرار دارد ، نرم و به رنگ قهوه اي كم رنگ است كبد كارخانه اصلي بدن است كه در آن مولكولهاي غذايي براي ساختن پروتئين ها كربو هيدراتها و چربيهاي بدن ماهي از روده بوسيله خون آورده مي شود براي كبد يك كيسه كوچك متمايل به رنگ سبز به نام كيسه صفرا وجود دارد كه مواد درون آن پس از ورود به روده به تجزيه غذا كمك مي كند. غده مهم ديگر در ارتباط با گوارش پانكراس است . پانكراس ساختمان بسيار پراكنده اي دارد كه با چشم غير مسلح نمي توان آن را ديد به طوري كه به صورت بسيار كوچك در ميان چربي سكومهاي گوارشي را احاطه كرده است پخش شده.

پانكراس دو عمل را انجام مي دهد  :

 1- توليد آنزيمهاي لوزالمعده اين آنزيم از طريق مجراي لوزالمعده به داخل روده مي رود و توليد انسولين مي كند كه متابليسم قند را كنترل مي كند 2- پانكراس در بيماريهاي ويروسي خيلي مهم است

دستگاه دفع : كيسه صافي اصلي بدن است خون را توسط يك دستگاه الك مانند به نام كلاف مويرگي تصويه مي كند همچنين دراي يك شبه دام مانند براي گرفتن ميكروبها از ميان جريان خون مي باشد .


 

برسی علمی در پرورش ماهی سردآبی | لینک ثابت


آشنايي با گونه هاي مهم ماهيان سرد آبي

ماهي قزل آلا : در آبهاي سرد غني از اكسيژن و جاري زندگي ميكنند .

در كشورما سه نوع ماهي قزل آلا وجود دارد .

الف : ماهي قزل الاي رنگين كمان :

اين ماهي بومي ساحل اقيانوس آرام مي باشد كه در سال 1880 به اروپا برده شد و به تدريج به نقاط مستعد در سراسر دنيا معرفي شد . بدن ماهي قزل آلاي رنگين كمان پوشيده از خالهاي سياه ستاره اي شكل است . ماهيان بالغ در دو طرف بدن نواري بصورت رنگين كمان دارند . كه بخصوص  در ماهيان نر بالغ  بخوبي نمايان مي گردد . زمان تخم ريزي ماهي قزل آلاي رنگين كمان از دي ماه تا ارديبهشت است . اگر چه نژادي بدست آمده است كه تخم ريزي مهم را در آذر ماه شروع مي كند .وزن ماهي قزل آلاي رنگين كمان در شرايط طبيعي در بعضي از درياچه ها به 9 كيلو گرم مي رسد .به نظر مي رسد كه بهترين راه در شرايط طبيعي در درياچه هاي كم عمق با سنگهاي آهكي و PH كمي  قليايي دارد .

ب : ماهي قزل آلاي خال قرمز :

اين ماهي وابسته به آبهاي كوهستاني مي باشد .از لحاظ شكل و رنگ بسيار متنوع است و وجه متمايز آن با ماهي قزل آلاي رنگين كمان خالهاي نارنجي . قرمز مي باشد . ماهي آزاد درياي خزر وابستگي نزديكي به قزل آلاي خال قرمز دارد اندازه آن بستگي به محيط وميزان غذاي طبيعي دارد و به ندرت از 45 سانتي متر تجاوز مي كند .تخم ريزي در پاييز و اوايل زمستان روي بستر شني با جريان كند آب انجام مي گيرد .

اين ماهي گوشت خوار است و غذاي اصلي آن انواع سخت پوستان و لارو حشرات و ماهيان ريز مي باشد .و در نزديكي بستر رودخانه زندگي مي كنند .و از اين لحاظ با ماهي قزل آلاي رنگين كمان كه بيشتر وابستگي به سطح آب دارد متمايز است .

ج: قزل آلاي دريايي ( ماهي آزاد درياي خزر ) :

 بزرگترين نمونه مهاجر از قزل آلاي ذريايي در درياي خزر وجود دارد . اين ماهي در مواردي در وزني بيش از 45 كيلوگرم  در زمان مهاجرت ( به منظور تخمريزي ) در كشور آذربايجان صيد شده است ) .ماهي قزل آلاي  دريايي مي تواند به دفعات مختلف از دريا به رودخانه هاي مناسب مهاجرت كند  سپس از تخم ريزي باز به دريا بر ميگردد. ماهي جوان بسته به درجه حرارت آب و مواد غذايي 1 تا 3 سال از زندگي را در رودخانه صرف مي كند و پس از رسيدن  به طولي معادل 15 تا 25 سانتيمتر به طرف دريا مهاجرت مي كند برخي از ماهيان پس از صرف 1 تا 3 سال زندگي در دريايي با وزني معادل 1 تا  2 كيلوگرم و بعضي از آنها پس از صرف 5 سال زندگي در دريا با وزني معادل 7 تا 8 كيلو گرم اولين مهاجرت براي تخم ريزي را به آب شيرين آغاز مي كنند .

 


 

برسی علمی در پرورش ماهی سردآبی | لینک ثابت


تاريخچه تكثير و پرورش ماهي سرد آبی

اولين كساني كه اقدام به پرورش ماهي نمودند چينيها بوده اند . پيشتر مولفين سابقه پرورش ماهي را به دوهزار سال قبل از ميلاد مسيح نسبت مي دهند . چينيها و روميها هم براي اولين بار به طور مصنوعي ماهي را تكثير كردند .

وضعيت پرورش ماهي در ايران : با اينكه امكانات بسيار وسيعي در ايران از نظر پرورش ماهي وجود دارد ولي متاسفانه تاكنون به اين امر توجه چنداني نشده است . در حال حاضردر ايران به سه منظور ماهيان را پرورش مي دهند .

1- تكثير و پرورش ماهي به منظور حفظ ذخاير آنها در دريا ( تكثير ماهيان خاوياري در منطقه كيسون  واقع در سپيد رود ) .

2- تكثير و پرورش ماهي به منظور هاي تجارتي و توليد گوشت ( قديمي ترين كارگاه پرورش ماهيان سرد آبي در ايران شركت ماهي سرای كرج مي باشد .)

3- مراكز توليد لارو و بچه ماهي ها ( در اين مورد موفقيت هاي چشمگيري  بدست نيامده و كارگاه هاي موجود اقدام به وارد كردن تخمهاي چشم زده از كشورهاي ديگر مخصوصاٌ دانمارك ،  استراليا و روماني مينمايد .)

تعدادي از مراكز مهم تكثير و پرورش بچه ماهيان سرد آبي وگرمابي در ايران عبارتند از

1- مركز شهيد بهشتي ( سد سنگر و مركز سياه گل )

2- مركز شهيد رجايي

3- مركز شهيد باهنر كلاردشت

4- مركز مرودشت فارس

اهميت اقتصادي پرورش و توليد ماهي : امروزه بسياري از كشورهاي جهان از آبهاي داخلي به نحو احسن بهره برداري مي نمايند به طوري كه به طبق آمار سازمان خوارو بار و كشاورزي جهان(FAO) در سال 1976 محصول ماهي و آبزيان كه در اثر پرورش در آبهاي داخلي كشورهاي

مختلف بدست آمده بالغ بر 6 ميليون تن بوده است كه از اين مقدار 4 ميليون تن يعني 66 درصد از كل فقط به توليد ماهي از اماكن پرورشی مربوط مي شود . بقيه پرورش ماهي به طريقه پرورش در قفس سود دهي اقتصادي آن را تا حدود 37 درصد بالا مي برد .

به طور كلي اگر موارد زير در هر منطقه و كشور رعايت گردد پرورش ماهي و آبزيان مي توانداز لحاظ اقتصادي بصرفه باشد .

1- تاسيس ايستگاههاي تحقيقاتي ( مركزي و محلي )

2- توزيع و  ارائه تسهيلات و تكنيكهاي جديد

3- آموزش براي ماموران محلي

4- توسعه سرويسهاي مناسب

5- پيش بيني اعتبارات ويژه


 

برسی علمی در پرورش ماهی سردآبی | لینک ثابت


محيط هاي مختلف پرورش ماهي قرل آلا

۱- استخرهاي بتوني ( استخر بتوني مستطيلي ،  بتوني بيضي  و بتوني گرد .

2- استخرهاي خاكي .

3- حوضچه هاي پيش ساخته

4- حوضچه هاي محصور

استخرها: نوع استخر بستگي به مساحت زمين شكل هندسي آن ميزان آب قابل دسترس ، بافت زمين ، موقعيت جغرافيايي و شيب زمين دارد

استخر هاي بتوني با بتون ساده يا مسلح و يا از بلوك ساخته مي شود .

 استخرهاي بتوني مستطيلي شكل كه به دو شكل مشاهده مي شود

1-  داراي تناسب طول و عرض 10 متر بوده و در چندين رديف متوالي به دنبال يكديگر قرار مي گيرد و اصطلاحاٌ به آنها كانال هاي آبي دراز مي گويند .و ترجيحاٌ براي پرورش ماهي رشد قد تا وزن بازاري پرورش داده مي شود 

2- داراي تناسب طول 10 و عرض 8 و عمق 2 و حداكثر در 2 رديف متوالي قرار ميگيرد .

استخر بتوني مكعبي : نسبت يك ضلع به عمق برابر 2 به يا 1 به 1 مي باشد .

 استخر هاي بيضي شكل : در واقع استخر بيضي مستطيل است كه گوشه هاي آن گرد شده . اخيرا  انواعي از آنها به نامهاي جي ، هال ، فوستر لوكاس در پرورش ماهي قرل آلا مورد استفاده قرار مي گيرد . داراي ابعاد مختلف مي باشد معمولاٌ تا قطر 2 متر براي پروراندن بچه ماهي و بيش از آن براي پرورش از وزن انگشت قد تا بازاري مورد استفاده قرار مي گيرد . عمق آب در حوضچه هاي گرد تا قطر 2 متر يك ليتر و بيش از آن حول 1 متر مي باشد . بعضاٌ از حوضچه هاي گرد تا مساحت 200 متر تا 300 متر مربع براي پرورش قزل آلا استفاده مي شود .

استخر هاي خاكي : ساده ترين سيستمهاي پرورشي ماي استخرهاي خاكي نوع دانماركي با ابعاد  عمق 2/1 طول 30 متر و عرض 10 متر مي باشد . كف و ديواره هاي اين نوع استخرها خاكي است آب از يك طرف داخل و از طرف مقابل خارج مي شود . كنترل سطح آب به وسيله تخته صورت مي گيرد .انواع نوع اين نوع استخر براي پرورش از ماهي انگشت قد تا مرحله بازاري مورد استفاده قرار مي گيرد .

حوضچه هاي پيش ساخته :

 حوضچه هاي فايبر گلاس اين نوع حوضچه مقاوم نسبت به آب شيرين و شور و به راحتي قابل حمل و تهيه هستند . و به شكل چهار گوش و گرد ساخته مي شوند . حوضچه هاي كوچكتر به ابعاد 7/0 در يك  براي پروراندن بچه ماهي و حوضچه هاي بزرگتر براي پرورش انگشت قد تا بازاري استفاده مي شود .سيستم ورودي و خروجي  آن مانند استخر گرد بيضي است .

حوضچه هاي فلزي پيش ساخته :

 نوع فلز نبايد براي ماهي سمي باشد و بيشتر در كشورهاي اروپايي استفاده مي شود .حوضچه هاي سيلويي از نمونه هاي تازه براي پرورش آبزيان بويژه براي ماهي قزل آلاي رنگين كمان است كه در كشورامريكا توسعه يافته است . به طور معمول 5 متر ارتفاع 29/2 قطر دارد آب از پايين توسط پمپ به طرف بالا پمپاژ مي شود و از بالاي حوضچه خارج مي گردد ميزان توليد بالا و در جمع آوري تلفات و صيد ماهي مشكل دارد .

 سيستمهاي محصور ( حصار دار ) :

  قفسهاي پرورشي :  نگهداري و پرورش ماهي در قفس ابتدا به عنوان يك سنت معمول براي انتقال ماهيان زنده و قفسهايي از جنس بامبو به بازار فروش ماهي بوده است . رشد ماهي در قفس خوب بوده است و ارزش  بالايي دارد . قفس داراي يك چهار جوب از لوله گالوانيزه از لوله نمره 5 و يا لوله هاي پلي اتيلن با قطر 200 ميلي متر تعداد شناور از جنس شبكه هاي فلزي و پلاستيكي يك كيسه توري تناسب با اندازه چهار چوب و عمق 3 تا 6 متر با چشمه هاي  توري 5 تا 15 ميلي متري با فاصله 2 تا 3 متر از بستر منبع آبي قرار مي گيرد . قفس معمولاٌ براي پرورش وزن بازاري استفاده مي شود .در كشور ما ابعاد قفس 7*7 مي باشد . حسارهاي پرورشي (pen)  در اين نوع سيستم پرورشي قسمتي از منبع آبي نظير رودخانه يا درياچه بوسيله تور محصور مي گردد . فرق اين سيستم با قفس در اين است كه قفس از چهار ضلع جانبي و كف از تور محصور شده ولي در كف بستر طبيعي استخر مي باشد . مساحت از 100 تا 1000 متر مربع متغيراست .

كانالهاي آبرساني :

 نوعي سيستم پرورشي است كه در كانال  هاي پرورشي زير سدها و يا آب انتقالي به مزارع مي باشد و مي توان از آن ها براي پرورش قزل آلا استفاده كرد . بدليل وجود غذاي زنده ( كف زيان ) گوشت آنها از مرغوبيت بالايي برخوردار است . براي محصور كردن كانال قسنتهايي از آن را بوسيله تورهاي عمودي تقسيم مي كنند . و به مانند كانالهلي دراز آبي مورد استفاده قرار مي گيرد .ميزان توليد آنها به دليل وجود جريان متناسب آب بالا مي باشد .ابعاد استخرها در اين سيستم پرورشي از 100 متر مربع يا بيشتر و تعداد آنها 10 تا 15 عدد متوالي مي باشد .


 

برسی علمی در پرورش ماهی سردآبی | لینک ثابت


اصول احداث مزارع پرورشي ماهي

براي احداث استخر هاي پرورش ماهي موارد زير را بايد مد نظر داشت

1- مكان يابي

2- منبع تامين آب

 3- خصوصيات زمين

مكان يابي : محل احداث استخر بايد داراي خصوصيات زير باشد

الف : دسترسي به آب و زمين مناسب از نظر كمي و كيفي در اين اساس ميزان حداقل آبدهي منبع آبي ميزان توليد با كمي اختلاف در ارتفاعات متفاوت از سطح درياي آزادمشخص مي شود . در برآورد اوليه به ازاي هر 10 ليتر در ثانيه آب جاري توليد 1 تا 5/1 تن ماهي قزل آلا در فضاي پرورشي صد متر مربعي تعيين مي گردد بنابراين  با افزايش ميزان آب جاري به تناسب افزايش توليد نيز پيش بيني مي گردد براي تعيين ميزان نسبتاٌ دقيق آب دهي يك منبع آبي تغييرات و نوسانات در طول 5 تا 10 سال گذشته را مشخص مي كنيم . حداقل ميزان آبدهي در ماه هاي مهر قبل از بارندگي و دي  و بهمن قبل از ذوب برفها مشخص مي شود منبع آبي نيز به تفكيك مورد بررسي قرار مي گيرند در صورت امكان مكان گل آلودي منبع آبي در فصول خاصي از سال وجود داشته باشد نحوه تامين آب اضطراري بايد مشخص باشد . علاوه بر انجام آزمايشهاي آب و بررسي كيفيت آب وضعيت سيل گير بودن محل منبع آبي ، طغيان شدن آب بايد مورد بررسي قرار گيرد متناسب بودن فضا با ظرفيت پرورش ماهي بايد پيش بيني گردد به طور مثال براي توليد 20 تن ماهي قزل آلا نياز به 3500 متر زمين براي استقرار اسخرها تاسيسات ساختمانها و غيره مي باشد .

 ب : دسترسي به راه هاي ارتباطي بايد از دو جنبه مورد بررسي قرار گيرد 1

- مرحله ساخت مزرعه كه بايد فاصله آن از نزديكترين شهربه جهت كاهش هزينه حمل مصالح در نظر گرفته شود

 2- مرحله بهره برداري از مزرعه به منظور نظارت و مديريت مزرعه تامين نيازمنديهاي دارويي و غذايي جابجايي كاركنان فروش محصولات توليدي خريد بچه ماهي راه ارتباطي مورد بررسي قرار مي گيرد .   

دسترسي به برق و تلفن ، دسترسي به بازار غذا و فروش ماهي ، امكان سكونت مدير مزرعه .

منابع تامين آب :

منابع تامين آب به دو دسته زير زميني و رو زميني تقسيم مي شود .

 منابع آب رو زميني

 1- چشمه: ميزان آب يكنواخت خنك بدون آلودگي با حرارتي تقريباٌ ثابت در تمام طول سال ودر اغلب موارد بدون يخبندانهاي زمستاني مي باشد . معايب چشمه ها بستگي به ميزان گازهاي محلول درآب از قبيل ازت و كمبود اكسيژن محلول وco2 بيش از آبهاي جاري است . چشمه ها به سه گروه سقوطي و  حوضچه اي و گسترده مي باشد .

2- قنات : كيفيت آب قناتها نز مانند چشمه هاي سقوطي و حوضچه اي است و معايب ان مانند چشمه ها مي باشد دماي آب بستگي به تونل ارتباطي به چاه مادر و چاهكهاي مسير آبرساني دارد .

3- رودخانه : آب رودخانه ها نوسانات دما و آب دهي دارد بنابراين براي برنامه ريزي توليد مبناي حداقل آب دهي متوسط چند ساله ( 10 تا 20 ساله ) بررسي ميگردد . از محاسن آنها عذم وجود آهن محلول است . رودخانه هاي مناسب پرورش ماهي قزل آلا درجه حرارت بين 4 تا 18 درجه دارد . شفاف است و بسترش قلوه سنگي يا شني مي باشد سيل آبي هم نمي گردد . نهرها و رودخانه هايي كه از مناطق مردآبي  مي آيند به هيج وجه مناسب پرورش ماهي قزل آلا نمي باشند .

معايب رودخانه ها :

وجود گل آلودگي و احتمال ورود هرز آبهاي سطحي به داخل منبع آبي احتمال طغيان آب و سيل آبيشدن منبع آبي و سيل گيري مزرعه به دليل سرعت زياد در مواقع بارندگي هاي شديد و يا ذوب شدن ناگهاني برفها . رسوب گذاري زياد گل ولاي كه لايروبي آنها هزينه زيادي خواهد داشت احتمال يخبندان آب رودخانه در بعضي شرايط خاص . نوسانات حرارتي زياد . احتمال ورود آلودگي هاي انگلي و باكتريهايي و غيره به دليل وجود ماهيان بومي در رودخانه . نوسانات ميزان آب دهي.

 منابع آب زير زميني :

 عبازتند از چاه ها و قناتها .

كيفيت آبهاي زير زميني و چشمه تقريباٌ مشابه هستند و اين نوع آبها داراي درجه حرارت نسبتاٌ يكسان در طول سال مي باشد . آبهاي زير زميني فاقد آلودگي هستند و از معايب آنها فوق اشباع بودن آب چاه با گازهايي نظير ازت ، دي اكسيد كربن  و نيز كمبود اكسيژن و محدوديت دسترسي مي باشد  .

 انواع چاه ها عبارتند:

 1- از چاه آرتزين : عمق اين نوع چاه ها در مناطق مختلف كشود متفاوت است آب به طور ( ثقلي ) و در اثر فشارهاي جانبي در سطح زمين جاري مي شود و بعظاٌ فاصله ارتفاع پرتاب از سطح زمين 5/1 متر بالاتر و عمق متوسط اين نوع چاه ها 70 تا 80 متر مي باشد .

2- چاه عميق و نيمه عميق : اين نوع چاه ها را در مناطقي حفر مي كنند كه آب در سفره هاي زير زميني در اعماق بيش از 20 متري از سطح زمين قرار دارد .

3- آب سطحي : در حاشيه نهر ها و مجاورت رودخانه ها جايي كه سطح آب سفره هاي زيرزميني بالا مي باشد حفر مي كنند .

آب مورد نياز مزارع پرورش قزل آلاي رنگين كمان حداقل ميزان آب جاري با كيفيت مناسب ظرفيت توليد يك مزرعه را تامين مي نمايد . هر چه آب جاري بيشتر در اختيار باشد به همان اندازه مي توان ماهي قزل آلاي بيشتري توليد نمود در رابطه آب مورد نياز بر مبناي نياز اكسيژن محاسبه مي شود به طور كلي به ازاء هر كيلوگرم توليد ماهي قزل آلا نياز به 7/0 تا يك ليتر در دقيقه آب جاري نياز مي باشد .اين مقدار آب به نسبت افزايش درجه حرارت و يا ارتفاع از سطح درسا افزايش مي يابد . به عنوان يك راهنماي تقريبي مي توان گفت براي توليد يك تن ماهي قزل آلا در سال حدود 10 ليتر در ثانيه آب مورد نياز است . ظرفيت آب كانالهاي بتوني بر حسب كيلوگرم براي جزيان 10 ليتر در ثانيه آب جاري براي ماهي مي باشد .

مشخصات زمين :

 در انتخاب محل مناسب موارد زير بررسي مي گردد .

1- بافت خاك : ( پس از احداث تاسيسات استخر مشكل رانش خاك پيش نيايد )

2- در معرض ورود آب هرزآبي سطحي و سيل آب نباشد .

3- در معرض فرسايش و يا ريزش كوه نباشد .

4- داراي شيب ملايم باشد .

5- از نظر وضعيت زمين به گونه اي باشد كه ورود و خروج آن به راحتي انجام شود .

6- به راحتي قابل دسترس باشد به خصوص در فصول سرد .

7- به منبع انرژي برق نزديك باشد .

متوسط نفوذپذيري آب در انواع خاك يا بافت هاي مختلف بر حسب سانتي متر بر ثانيه :

5

لاي سيلت

5/2

لوم

3/1

لوم سي

8/0

رسي لاي

25/0

رس لاي

05/

رس


 

برسی علمی در پرورش ماهی سردآبی | لینک ثابت


روشهاي مختلف پرورش

پرورش گسترده :

اين نمونه از پرورش آبزيان در ابتدا در كشورهاي در حال توسعه انجام مي گيرد به مديريت بسيار كمي نياز دارد در اين روش جمعيت ماهيان به درستي ارزيابي نمي شود و تفاوت هايي در رشد و اندازه ماهيان ديده مي شود در زمان صيد نياز كمي به كارگر دارد . استخرها معمولاٌ بزرگ و كم عمق هستند و مساحت آنها از يك تا چندين هكتار متغير است اگر درياچه يا مخازن آبي طبيعي يا مصنوعي مورد استفاده قرار گيرند در ابتدا ذخاير ماهيان بومي ارزيابي مي شود و بر اساس آن ماهي دار كردن صورت مي گيرد . ماهيان رها سازي شده منحصراٌ از توليدات طبيعي منبع آبي تغذيه مي كنند . بر اساس برنامه ذخيره دار كردن صيد صورت      مي گيرد و به تناسب ذخيره جديد به سيستم وارد مي شود منبع تامين آب مي تواند از آب هاي سطحي و يا زير زميني باشد و به هر حال وجود ذخاير طبيعي در منبع آب الزامي است ميزان توليدات ماهي در شرايط مطلوب بين 10/1 تا 10/3 در متر مربع مي باشد از نمونه هاي رايج در كشور مي توان به پرورش قزل آلا در درياچه نور شهرستان اردبيل اشاره كرد .

پرورش نيمه متراكم :

 اين نمونه از پرورش آبزيان كاملاٌ براي ماهيان خوراكي نظير ماهيان گرمايي معمول است اما تلاشهاي به عمل آمده در سالهاي اخير در زمينه ماهيان سرد آبي انجام شده است در اين روش ماهي روزانه تغذيه مي شود . نوعي كنترل يا مديريت براي ارزيابي رشد و درحد  مرگ و مير انجام مي شود . استخرها معمولاٌ بين 10/5 تا 5 هكتار مساحت و يك متر عمق دارند به دليل تجمع مواد دفعي توليد شده نظير غذاي خورده نشده ، مدفوع ، آمونياك و كاهش اكسيژن روزانه نياز به تعويض مقداري آب در روز دارد . ميزان توليدات ماهي در شرايط مطلوب 5/0 تا يك كيلوگرم در متر مربع است .اين نمونه از پرورش آبزيان براي پرورش ماهيان متداول است مه نياز به مديريت كنترل شده و كارگر و نگهبان است .  مساحت استخرها كوچك تر از دو مورد قبلي و بين 100 تا 300 متر مربع مي باشد . آب مورد نياز براي اين روش پرورشي بالاست و به طور مداوم نياز به عبور جريان آب است . جمعيت ماهي هر 14 روز يكبار از نظر رشد و ضريب تبديل غذا ارزيابي مي شود .ماهي ها چندين دفعه متناسب با وزن و درجه حرارت تغذيه مي شوند .ميزان مرگ و مير از مررحله تخم تا وزن بازاري بين 40 تا 65 درصد است براي كاهش هزينه كاركنان از روشهاي مكانيزه استفاده مي شود در اين زمينه مي توان از جدا كننده هاي تخم شمار شكر تخم جداكننده ماهيان بر اساس اندازه پمپهاي انتقال ماهي . غذا دهنده خودكار و تميز كننده استخر نام برد ميزان توليد 10 تا 30 كيلوگرم در متر مربع مي باشد .

پرورش فوق متراكم :

 در اين روش پرورشي ميزان توليد چندين برابر روش متراكم مي باشد . از روشهاي پرورش فوق متراكم پرورش در سيستم مدار بته است . تغذيه ماهيان در چندين دفعه متناسب با وزن ، درجه حرارت و انرژي مورد نياز ماهي صورت مي گيرد .در اين روش با استفاده از چرخش مجدد آب و احيي مجدد آن و ايجاد شرايط زيستي مناسب در استخرها با وجود تراكم ماهي مصرف آب تا يك پنجاهم 50/1 و استفاده از استخرها تا 20/1 مقدار معيني بر گردش آب موجود در استخرها و احياي مجدد آن از لحاظ اكسيژن مورد نياز دفع مواد زائد تصفيه كردن مواد سمي تنظيم (PH) آب و گندزدايي مي باشد .كنترل هر يك از عوامل ذكر شده در ايجاد شرايط سالم محيطي براي ماهياني كه به صورت متراكم در استخرهاي پرورشي وجود دارند مستلزم اندازه گيري ، كنترل و ثابت نگه داشتن خودكار هر يك از اين عوامل در محدوده مجاز مي باشد ميزان توليد 150 تا 300 كيلوگرم در هر متر مكعب آب مي باشد .


 

برسی علمی در پرورش ماهی سردآبی | لینک ثابت


نيازهاي محيطي قزل آلا

۱- درجه حرارت آب :

 با افزايش درجه حرارت آب ميزان اشباع گازهاي محلول در آب كاهش مي يابد . همچنين افزايش و يا كاهش درجه حرارت از حدي معين ( 12- تا 16 درجه ) عمل دستگاه گوارش ماهي را مختل مي نمايد و بالاخره در رشد ماهي ركود ايجاد مي نمايد .

آزادماهيان به خاطر ساختار بدنشان قادر به تحمل درجه حرارت هاي بالا نيستند . ( بالاتر از 20 درجه سانتي گراد ) . درجه حرارت مناسب براي رشد ماهي قزل آلا  16 درجه سانتي گراد است  .

2- اكسيژن محلول در آب :

يكي از مهمترين عوامل اصلي در كيفيت آب مورد نياز است . اكسيژن محلول به ميزان بالاتر از 6 ميليگرم در ليتر سبب رشد مناسب ماهي مي شود و ميزان 8/0 تا 4 ميليگرم در ليتر موجب مرگ و مير ماهي قزل آلا مي شود .. عوامل اصلي موثر در ميزان اكسيژن محلول در آب عبارتن از دما ، شوري . افزايش شوري موجب كاهش درجه اشباع اكسيژن مي شود .

3- فشار اتمسفر :  هر چه به سمت ارتفاع بالاتر از سطح دريا حركت كنيم اكسيژن محول در آب كمتر مي شود . تغييرات ميزان اكسيژن به عوامل زير ارتباط دارد :

الف ) افزايش فعاليت فتوسنتز زي شناوران ( فيتوپلانكتونها  ) در روز موجب افزايش اكسيژن و در شب موجب كاهش آن مي شود. و نيز بدليل توليد CO2 در شب  PHآب را كاهش داده و با مصرف   CO2 در روز موجب افزايش  PH آب مي گردد. 

ب) مواد آلي

  نياز ماهي قزل آلا به اكسيژن به عوامل زيربستگي دارد  :

1 ) اندازه ماهي : هر چه ماهي كوچك تر باشد اكسيژن بيشتري نياز دارد .

2 ) فعاليت ماهي : نياز اكسيژن در هنگام فعاليت و تحرك و پس از مصرف غذا افزايش       مي يابد .

3 ) درجه حرارت : در اثر افزايش حرارت ماهيان به اكسيژن بيشتري نياز دارند

4 ) استرس : موجب افزايش مصرف اكسيژن مي شود .

 نشانه هاي كمبود اكسيژن با تغيير در رفتار ماهي قابل تشخيص است .رفتارهايي مانند آمدن روي سطح آب قرار گرفتن در مسير جريان ورودي آب اگر اين وضعيت براي مدت طولاني ادامه يابد كمبود اكسيژن منجر به مرگ ماهيان مي شود .

راه هاي كنترل غلظت اكسيژن در استخر :

الف ) هوادهي 

ب) تغيير وضعيت حاصلخيزي آب با كنترل پلانگتون ها بخصوص در زمان تغيير فصول سال . 

 ج) افزايش جريان آب ورودي

  د) طراحي مناسب استخرهاي پرورش ماهي .

PH آب : يك قياس از غلظت يون هيدروژن در آب است به ازاء هر 10 واحد تغيير غلظت يون     PHهيدروژن يك واحد تغيير مي كند . در محدده يك تا 14 تعريف شده است كهPH كمتر ار 7 را اسيدي و بيش از 7 را قليايي مي گوييم.

 آبهاي قليايي : اين نوع آبها در اثروجود  تركيبات  كلسيم و سيليس ايجاد مي گردد .آلودگي هاي صنعتي و شكوفايي جلبكي ميتواند آب را به شدت قليايي كند . بالاتر از 5/8 تا 9 براي ماهي سمي است PH قليايي موجب صدمه زدن به آبشش و عدسي چشم در ماهي ها و همچنين تشديد اثرات سمي برخي از فلزات ( روي ) و ديگر تركيبات ماند آمونيك مي شود .

آبهاي اسيدي : از منابع مردابي صخره هاي اسيدي و يا خاكهي ولفاته منشا مي گيرد چني آبهايي ممكن است در جريان سيل يا بارش باران بعد از خشكسالي ديده مي شود. آبهاي اسيدي باPH كمتز از 5 تا 6 براي ماهيان مضر است و باعث صدمه زدن به آبشش و پوست ماهي و سرانجام مرگ آن مي شود.

گاز كربنيك : گازي است بي رنگ و بي بو كه حلاليت زيادي در آب دارد و با توجه به غلضت كم آن ميزان آن در آب كم است .اين گاز آب را اسيدي مي كند . در صورتيPH كه آب از 5/4 كمتر باشد نشانه اثر مواد معدني حل شده در آب است .اين گاز در آب به سه حالت وجود دارد . گاز كربنيك محلول . يون بي كربنات و يون كربنات كه غلضت هر يك بستگي بهPH محيط دارد .

روشهاي كاهشCO2 محلول در آب :

الف : هوا دهي .

 ب: افزايش PH از طريق هيدرواكسيد كلسيم .

 ج: كنترل تجمع مواد آلي رسوب شده در استخرها از طريق ارزيابي دقيق ميزان غذادهي و افزايش دفعات غذادهي و تميز نمودن به موقع استخر .

سختي كل آب :  در اثر كاتيون هاي فلزات قليايي مانند كلسيم و منيزيم به وجود مي آيد .

زماني كه ميزان قليائيت از ميزان كل بيشتر شود كربنات ها و بي كربناتهاي سديم و پتاسيم بيش از كلسيم و منيزيم در محلول يافت مي شود .

نيتريت : غلضت نيتريت معمولاٌ در آبهاي طبيعي و پرورشي سالم پايين است ولي در اثر افزايش آلودگي با موادآلي و يا كاهش اكسيژن افزايش مي يابد . نيتريت با هموگلوبين خون تركيب مي شود و ظرفيت نگهداري اكسيژن آن را كم مي كند در نتيجه ماهي بر اثر كمبود اكسيژن خواهد مرد .نيترات در مجموع براي ماهي سمي نيست ولي در غلضت هاي بيش از چهارصد ميلي گرم در ليتر براي ماهيان خطرناك است .

سولفيد هيدروژن (N2S) : اين تركيب در استخر از طريق باكتري هاي بي هوازي حاصل مي شوند و در بستر استخرهايي كه مواد آلي تجمع نموده باشد به وفور يافت مي شود . ميزان 002/ تا 4/ ميلي گرم در ليتر اين گاز اثرات كشنده دارد و ضمن آسيب رساندن به آبشش ها سبب مرگ ماهي ها مي شود .

آمونياك : گاز آمونياك محلول در آب به دو صورت يونيزه و غير يونيزه موجود مي باشد . آمونياك غيره يونيزه كه به شكل گاز  NH3 مي باشند بيشترين سميت نسبت به يون آمونيوم براي ماهيان دارند . همچنين غلظت آمونياك غيره يونيزه بستگي به PH و دماي آب دراد .در دماي بالا و PH قليايي بيشترين مقدار آمونياك در آب پديدار مي گرددلذا در محيطهاي آبي كه آمونياك وجود دارد محيط به سوي اسيدي بايستي سوق داده شود تا احتمال آزاد شدن آمونياك كمتر شود آمونياك محلول در آب به چند طريق ايجاد مي گردد .

 الف ) تجزيه مواد آلي در استخرهاي پرورش ماهي مقدار غذاي ماهيان نبايد در طول دوره پرورش تا مرحله عرضه به بازار ثابت باقي  بماند ميزان غذا را بايد مطابق اندازه و سن ماهي تعيين نمود .درصد غذادهي به نسبت توده زنده يا ( بيوماس ) موجود در استخر كه بايد غذا داده شود مقدار ثابت نيست و با رشد ماهيان كاهش مي يابد به اين ترتيب مقدار غذادهي روزانه با افزايش وزن آنها كاهش مي يابد . برآورد مقدار غذاي ماهيان موجود در مزرعه و درجه حرارت آب بستگي دارد وزن متوسط را مي توان با نمونه گيري و توزيع تعداد از جمعيت ماهيان بدست آورد . و اطلاعات صحيح و منظم راجب اندازه و وزن ماهيان را مي تئان با نمونه گيري هفتگي يا هر دو هفته يك بار به دست آورد .  در نمونه گيري بايد دقت كرد كه ماهيان نمونه از چند نقطه استخر صيد شوند پس از اين كه وزن متوسط ماهيان در استخر مشخص شد تعداد تلفات را از تعداد كل ماهيان كم مي كنيم و با توجه به درجه حرارت آب در جدول وابستگي حرارت آب به درصد غذاي مورد نياز ميزان غذاي روزانه را به ازاي هر استخر مشخص مي کند.

جدول تعداد دفعات غذادهي بر اساس وزن ماهي

45

1/6

1/15

6/3

82/1

91/

61/

45/

3/0

اندازه ماهي به گرم

2

4

3

4

5

6

6

8

8

دفعات تغذيه

جدول طول دوره پرورش ماهي قزل آلا با توجه به ميزان رشد روزانه و دماهاي مختلف

300-5

300-150

15-50

50-20

5-20

   وزن ماهي (گرم)  

دماي آب

305

99

93

71

42

6 – 9  درجه

241

82

67

60

32

9- 12 درجه

5/182

5/62

50

45

5/25

5- 12 درجه


 

برسی علمی در پرورش ماهی سردآبی | لینک ثابت