تاریخچه گاوداری صنعتی و اهمیت اقتصادی

بشر اولیه که سالیان درازی را ازمیوه درختان و شکار حیوانات امرار معاش می نمود رفته رفته درصدد بر آمد برای مواقعی که دسترسی به شکار نداشت حیواناتی را که مفید و مطیع اند تشخیص داده بود به تدریج رام و اهلی سازد و کم کم در اثر تماس مداومی که به یک طریق با گاو ،بز ،میش کوهی حاصل  کرد علاوه بر فواید گوشت ،از مزایای شیر هم برخوردار شد و بعداًجایی برای نگهداری آنها در نزدیکتر منزل خود ساخته اند. 

اهلی کردن حیوانات 8 هزار سال قبل از میلاد مسیح ابتدا در  اورمیانه انجام شده است و بعدا ً در قرون وسطی در کشورهای اروپایی بعلت پیشرفت علم از یک طرف و استعداد زمین و شرایط مساعد جوی مراحل اول اصلاح نژادهای گاوها متداول شده وتکثیر یافت امابعلت بیماریهای مختلف خصوصا ً طاعون گاوی که همواره از کشورهای افریقایی یا مرکزی سر چشمه می گیرد تلفات و خسارات زیادی به گاوداریهای اروپاوارد می کرد لذا دانشمندان درصدد جلوگیری از این کار برآمدند از این رو فرانسویان در 210سال قبل اولین دانشکده در لندن افتتاح کردند و بعداً دانشجویان سایر کشورها با مراجعت به آنجاو فراگیری علم دامپزشکی توانستند در جهت ریشه کن بیماری مختلف گاو وگوسفند گام بردارند .

اهمیت اقتصادی گاو :

می توان ادعا کرد که گاو مهمترین حیوانی است که به وسیله ی بشر اهلی شده است فراورده های گاو از شیر،گوشت ،پوست ،مدفوع تا اندامهای درونی آن هر یک به نوبه ی خود مورد استفاده قرار می گیرند شاید کمتر حیوانی را بتوان یافت که تااین اندازه برای بشر مفید باشد . نزدیک به 1200 میلیون رأس گاو در دنیا وجود دارد که بیش از نیمی از آنها در نواحی گرمسیری به سر می برند واز این تعداد نزدیک به 40 درصد را گاوهای هندوستان تشکیل می دهند اگر چه که اهمیت گاو در نواحی معتدل بیشتر برای تغذیه انسان و فراورده های فرعی آن است اما در نواحی گرمسیری اینگونه استفاده ها نسبت به نقش گاو در مذهب ، آداب و رسوم اجتماعی ثروت اندوزی و مظاهر تشخیص در درجه ی دوم اهمیت قرار دارد همان اندازه که انسان شهر نشین حاضر نیست ثروت و اندوخته ی مالی خود را از دست بدهد یک بومی نیز حاضر به از دست دادن گله خود نخواهد بود یک نفر هندو آماده است که از گرسنگی از بین برود ولی گوشت گاو خود را نخورد ،فراورده های گاوهای افریقایی نقش چندانی در اقتصاد جهانی ندارند اقیانوسیه که بیشترین تعداد گاورا نسبت به جمعیت انسانی دارد مقدار شایان توجهی شیرو گوشت تو لید کرده و مهم در بازار جهانی وارد کشورهای ارژانتین و برزیل در امریکای جنوبی نقش مهمی در تولید گوشت گاو دارند اروپا با تعداد زیادی گاو نقش مهمی در بازار جهانی گوشت و شیر دارد .

ارزش شیر در تغذیه انسان

شیر ،به عنوان کاملترین غذا در طبیعت تعریف شده است که تنها منبع غذایی برای نوزاد بیشتر پستانداران است .شیربرای نوزاد انسان ،در 2تا 3  ماهه ی نخست زندگی ،تنها منبع غذایی مورد نیاز است .در دوران رشد نیز شیر طبیعی و یا شیر خشک برای نوزادان اهمیت  شایان توجهی دارد از سویی ،شیر می تواند ماده ی غذایی با ارزشی برای انسان کامل ،بویژه کهنسالان باشد وجود شیردر رژیم غذایی انسان از آن رو اهمیت دارد که تأمین کننده ی سه ماده ی غذایی ؛یعنی پروتئین ،کلسیم ،و ریبوفلاوین است . مهمترین اینگونه ترکیبها ،پروتئین است که بیشتر آمینو اسیدهای ضروری شیر خوار را تا 6 سالگی بر آورده می کند همین مقدار شیر نزدیک به 60 درصد از پروتئین مورد نیاز برای کودکان رو به رشد تاسن 14 سالگی ،و نردیک به 50 درصد از پروتئین لازم برای سنین 14 تا 20 سالگی را دارا است .هر لیتر شیر 2/1 گرم کلسیم دارد که تفریبا ً تمام نیازهای روزانه کلسیم انسان را در سنین گوناگون و در گاوهای مختلف تولید مثل (شیر دهی 2/1 گرم ،آبستنی 3/1 گرم ) بر آورده می سازد .بنابراین ،در افرادی که جیره ی آنها بدون شیر است احتمال کمبود کلسیم بیشتر از عناصر دیگر است بدون استفاده از شیر ، امکان تأمین کلسیم مورد نیاز ، دشوار خواهد بود ویتامین آ و ریبو فلاوین ،نمونه هایی از ویتامینهایی هستند که احتمال کمبود آنهادر رژیم غذایی انسان ، نسبت به ویتامینهای دیگر زیادتر است یک لیتر شیر تمام نیازهای کودکان رو به رشد و انسان کامل (بجز زنهای شیر ده وآبستن )را از نظر ریبوفلاوین بر آورده می سازد با نوشیدن یک لیتر شیر در روز تقریبا ً تمام نیازهای ویتامن آ درکودکان کمتر از یک سال نزدیک به 72 درصد از نیازهای کودکان در سنین 1تا2 سال بیشتر از 40 درصد از نیازهای کودکان 8تا10 سال و 29 درصد از نیازهای افراد کامل بر آورده می شود .


 

برسی علمی در گاوداری صنعتی | لینک ثابت


برنامه های بهداشتی گاو

برنامه های بهداشتی که برای پیشگیری از بروز بیماریها پایه گذاری شده اند نقش اساسی در افزایش بازدهی تولید خواهد داشت درمان برای جلوگیری از مرگ حیوانات انجام می شود که در این هنگام تولید به میزان شایان توجهی کاهش یافته است .

به هر حال برخی از بیماریها درمان شدنی نیست و موجب مرگ حیوان باارزش خواهد شد از این رو طراحی برنامه های بهداشتی با ید را ه بردی (استراتژی )تهاجمی (پیشگیری از بیماری )باشد نه تدافعی (درمان بیماری )

هدف اساسی هر برنامه بهداشتی ان است که با پیشگیری از بروز بیماریها سود دهی راافزایش دهد برنامه های بهداشتی که از نظر اقتصادی پر هزینه تر از بیماری باشند سفارش نمی شوند چون هر گاوداری از نظر مدیریتی امکانات دشواریها و ویژگیهای خودرادارد ازاین رو نمی توان برنامه بهداشتی را برای گاوداریها عمومیت داد و موفق بود برنامه های بهداشتی از واکسیناسیون ساده تا استفاده از کامپیوتر برای زیر نظر داشتن گاوها متفاوت است که باتوجه اصل اقتصادی بودن برنامه برای هر گاوداری در نظر گرفته می شود موفقیت هر برنامه بهداشتی به همکاری بی دریغ و علاقه مندی تمام افراد وابسته است که به شیوه ای با گاو در ارتباط هستند (دامپزشک ، گاودار ،کارکنان ومانند آنها)

گاودار خوب با فراهم کردن شرایط مناسب از آسیب پذیری حیوانات و بروز بیماریها جلوگیری کرده و با مشاهده ی حالتهای نابهنجار در حیوانات مشکل را برطرف می سازد گاودارهامعمولا  در شناسایی گاوهای بیمار مشکلی ندارند برخی از رفتار های نابهنجار و نشانه های بیرونی که توجه به انهااهمیت دارند ،عبارتند :بی اشتهایی ،کندی رشدی ،لرزش ،تشنج ،سرفه کردن ،موهای خشن و ناشفاف ،آبریزش از بینی ،تورم یا زخم شدن هر جای بدن ،اسهال ،واکنشهای نابهنجاری مانند کناره گیری از دیگر گاوها و مانند ان با مشاهده هر یک از این نشانه ها باید گاو را با دقت بیشتری زیر نظر گرفت افزایش دمای بدن یا میزان تنفس ممکن است نشانگر بیماری جدی باشد که در بسیاری از موارد نیازمند کمک دامپزشک خواهدبود.

اقدامات بهداشتی

 رعایت نکات زیر برای پیشگیری از بیماریها و بهداشت بهتر در گله سفارش می شود :

1-مراقبت پیوسته از گاوهای شیری

2-جایگاه مناسب از نظر اندازه وتامین نو ر و هوای تازه

3-آب پاکیزه هیمشه در اختیار حیوان باشد و جیره بهینه به میزان بسنده تغذیه شود

4-حیوانات خریده شده بیمار یا ناقل بیماری نباشد

5-دامهای بیمار را باید از گله بیرون برد

6-مواظب افراد و دامهای ناقل میکربهای بیماریزا باشید

7- برنامه واکسیناسیون مناسبی باید در نظر گرفته شود

8-آزمایش گله برای برخی از بیماریها که بوسیله سازمانهای بهداشتی و دامپزشکی انجام شود

9- پاکیزه نگه داشتن و ضد عفونی کردن گاو داری

10-برنامه ریزی مناسب برای مبارزه با انگلها و زیانهای اقتصادی را می کاهد

چکیده ای از برنامه های بهداشتی در گله

الف –گوساله هاو تلیسه ها

1-              تولد ،ضد عفونی ناف با محلول تنتورید 7%وتغذیه آغوز

2-هفته نخستین بی شاخ کردن ،بریدن پستانهای زیادی

3-دو ماهگی ،واکسیناسیون گوساله های ماده در برابر بروسلوز

4-شش تا دوازه ماهگی واکسنهای رایج با پیشنهاد دامپزشک

5- دوازه ماهگی وارد کردن آهن ربا به نگاری بهتر از ان است که 18 ساعت پیش از آن خوراک را قطع کرد

6-پانزده ماهگی جفت گیری یا تلقیح مصنوعی با اسپرم گاوهایی که گوساله های کوچک تولید می کنند

7- 24 ماهگی زایش کمک به هنگام سخت زایی و یای گرفتن از دامپزشک در صورت نیاز

ب-گاوها وتلیسه های شیر ده

1-ضدعفونی پستان پس از هر بار دوشیدن

2- بازرسی دستگاه تولید مثل سی روز پس از زایش واکسیناسیونهای لازم مثلا در برابر لپستوسپیرز(اگر ضروری باشد )

3-جفت گیری یا تلقیح مصنوعی 45 تا60 روز پس از زایش

4- آزمایش تشخیص آبستنی 40تا 60 روز پس از تلقیح یا جفت گیری

5- خشک کردن گاوهای شیر ده برای 60روز پایانی آبستنی درمان ورم پستان در دروه خشک توجه به جیره گاوهایی که پیشینه بیماری تب شیر دارد

6-واکسن دارای ویروس زنده رانباید به گاوهای آبستن تزریق کرد بهترین زمان برای تزریق این واکسنها 30 روز پس از زایش و هنگام بازرسی دستگاه تولید مثل است

7- اگر اسهال سالمونلای بین گوساله ها  زیاد شایع باشد گاو به هنگام خشک کردن و دوباره پس از سه هفته واکسیناسیون می شود آنتی بادیهای تولید شده در بدن گاو از راه آغوز به بدن گوساله منتقل و مقاومت ان را می افزاید

با توجه به شرایط هر گاوداری می توان این برنامه راگسترش داد یا برخی از قسمتهای آن را نادیده گرفت برنامه واکسیناسیون باید زیر نظر دامپزشک قرار گیرد .


 

برسی علمی در گاوداری صنعتی | لینک ثابت


تلقیح مصنوعی

پیدایش تلقیح مصنوعی ابزار بسیار مهمی در روش های نوین به نژادی شد زیرا به کمک آن می توان شدت به گزینی و دقت ارزیابی گاو نر نسبت به سرویسهای طبیعی بسیار افزایش داد اگر چه کار بس شیوه تلقیح مصنوعی گاو سالیان دراز رایج  است اما از نقطه نظر کاربردی مورد بهره بری بسنده ای قرار نگرفته است برای نمونه تلقیح مصنوعی در درصد اندکی از گاوهای گوشتی به کار گرفته می شود امروزه بیش از نیمی از گاوهای شیری در اروپا ، ونزدیک به 50% از گاوهای شیری در امریکا تلقیح مصنوعی می شود .تقریبا تمامی گاوهای شیری ژاپن و دانمارک تلقیح مصنوعی می شوند در نیوزیلند این رقم اندکی بیش از شصت درصد گزارش شده است .

موفقیت در نگهداری اسپرم یخ زده نقش بسیار مهمی از نقطه نظر امکان آبستنی ماده گاو با گاو نر ویژه و همچنین در تجارت جهانی اسپرم داشته است  نکته شایان توجه ان است که امکان بکارگیری این شیوه در سطح ملی به مراتب بیشتر از ان است که هم اکنون کاربرد دارد به دلیل از بین رفتن تعداد زیادی اسپرم در فرایندهای یخ زدگی و یخ گشایی با استفاده ازمنی مایع می توان گاوهای نر پور آزمایی شده را در سطح گسترده تری به کار گرفت با این روش گاوهای نر کمتری نگه داری شده و میانگین ارزش ژنتیکی افزایش خواهد یافت مزایای استفاده از منی مایع به جای منی یخ زده در گله های تجارتی نیوزیلند به خوبی شناخته شده است و دیگر کشورها نیز رفته رفته به این مزیت آگاهی یافته اند در نیوزیلند تعداد 2 میلیون اسپرم در منی مایع به هر ماده گاو تلقیح می شود و تعداد اسپرم در منی یخ زده نزدیک به 22 میلیون است تعداد اسپرم در هر انزال در حالت مایع برای تلقیح برای 5 هزار گاو و در حالت یخ زده برای تلقیح 700 ماده گاو به کار گرفته می شود این موضوع نشان می دهد  که تنها به دلیل وجود یک تکنولوژی نباید در استفاده از ان اسرار داشت  در جدا سازی اسپرم های دارای کروموزم   X,Y می تواند کاربردهایی داشته باشد اما با وجود ادعاهای زیاد مبنی بر موفقیت در جدا سازی این اسپرم ها از یکدیگر تا کنون  روش در دسترس نیست که بتواند اسپرمها از یکدیگر را جدا سازی کرده و موجب مرگ اسپرم نشود .


 

برسی علمی در گاوداری صنعتی | لینک ثابت


نرخ لقاح

نرخ لقاح در گاوهای بهنجار هنگامی که از اسپرمهای با کیفیت خوب استفاده شود بیشتر از 96  درصد است اما هنگامی که از اسپرمهایی با کیفیت پایین استفاده نزدیک به 77 درصد گزارش شده است از این رو گفته می شود که گاونر بیشترین نقش را در کاهش بازدهی لقاح دارد اما بررسی نرخ لقاح در گاوهای دارای (ری پیت بریدر ) نشان داده است که نزدیک به 16 تا 54 درصد از ناهنجاریهای لقاح به ماده گاو مربوط می شوند بنابراین هم ماده گاو و هم گاو نر به ناهنجاریهای لقاح کمک می کنند .فزون به ناهنجاریهای لقاح از زمان لقاح تا زایش کاهش شایان توجهی هم در بازدهی آبستنی رخ می دهد که در برگیرندۀ مرگ و میر تخمک و جنین است .


 

برسی علمی در گاوداری صنعتی | لینک ثابت


مدیریت تولید مثل در گاوهای شیری

تولید شیر ،صفت ثانویه ی جنسی است ،بنابر این تولید شیر به تولید مثل بستگی دارد .بهبود ژنتیکی به داشتن تلیسه ی کافی برای جانشینی شدن با گاوهای حذفی بستگی دارد از این رو ،باز دهی زیاد بازدهی زیاد تولیدمثل بر بهبود ژنتیکی گله تأثیر بسزایی داردبرای این که نرخ گوساله زایی ، بهینه و سود دهی بیشترین باشد لازم است که هر ماده گاو سالیانه یک گوساله زنده و سالم تولید کند .بنابراین فاصله ی گوساله زایی منظم اهمیت شایان توجهی دارد اگر فاصله ی گوساله زایی بیشتر از 365 روز باشد زیانهای اقتصادی شایان توجهی را در پی خواهد داشت در امریکا زیانهای ناشی از افزایش فاصله ی گوساله زایی بر حسب سطح تولید شیر  در گله بین 35/2 تا 60/ 2  دلار در روز بر آورده شده است . بیشتر این زیانها ناشی از کاهش تولید شیر بازدهی غذا نرخ گوساله زایی وارزش گاو و افزایش هزینه های درمان خواهد بود .

در امریکا 50تا60  درصد از ماده گاو به دلیل کم تولیدی و 15 تا 20 درصد به دلیل مشکلات با روری از گله های  شیری حذف می شوند . فزون بر این تولید اندک گاوهای حذف شده ممکن است ناشی از دشواریهای باروری باشد .در امریکا زیانهای اقتصادی ناشی از دشواریهای باروری برای سال 1974 بیشتر از 540میلیون دلار محاسبه شد .در بررسی دیگری زیانهای ناشی از ناباروری و کم باروری نزدیک به 55 دلار در سال برای هر گاو و بر آورده شد .

گاوهای نابارور مانند تلیسه های فری مارتین و یا گاوهای نری که اسپرم زنده تولید نمی کنند به آسانی شناسایی واز گله حذف می شوند گاوهای کم بارور را نمی توان به آسانی تشخیص داد و اغلب نسبت به گاوهای نابارور  هزینه های بیشتری برای گاودار دارند .

گاو بارور ، گاوی  است که پس از یک یا دو بار سرویس (جفتگیری یا تلقیح مصنوعی ) آبستن شده و سالانه یک گوساله زنده و سالم تولید کند .

کاهش بازدهی تولید مثل به دلیل ناهنجاریهای آنا تومیک و ژنتیکی و سازه های فیزیولوژیک ،پا لوژیک و مدیریتی رخ می دهد علت های پا تو لوژیک در 30 سال گذشته با استفاده از آنتی بیوتیکها ، واکسنها ، تکنیک تلقیح مصنوعی و بکارگیری به برنامه های بهداشتی و حذف به میزان شایان توجهی کمتر شده است از سوی دیگر بسیاری از صاحبنظران بر این باورند که علتهای فیزولوژیک کم باروری بویژه در گاوهای پر تولید بیشتر شده ویا دست کم آسانتر شنایایی می شود اشتباههای مدیریتی رامی توان با برنامه های آموزشی کمتر کرد .

فراسنجه های ارزیابی بازدهی تولید مثل

بازدهی تولید مثل هنگامی به بیشترین مقدار می رسد که باانتقال  یک اسپرم گاو ، آبستن شده و پس از 9 ماه گوساله ای زنده و سالم به دنیا آید اما بسیاری از ماده گاوها با وجود انتقال میلیونها اسپرم آبستن نمی شوند .

از سویی برخی از رویانها در آغاز آبستنی جذب شده و برخی دیگر سقط می شوند اگر چه به نظر می رسد که تولید یک گوساله ی بهنجار به دنبال یک بار تلقیح مصنوعی صورت می گیرد اماممکن است تلقیح های پیاپی پیش از آن انجام شده باشد  از این رو بازدهی تولیدمثل به شکل درجه هایی از باروری اندازه گیری می شود


 

برسی علمی در گاوداری صنعتی | لینک ثابت


آناتومی و فیزیولوژی دستگاه تولید مثل در ماده گاو

اندام های تولید مثلی ماده گاو و عبارتند از تخمدانها ،اویدکتها (لوله های فالوپ)رحم ،سرویکس ،واژن و فرج سلولهای جنسی ماده در تخمدانها تشکیل می شوند همچنین تخمدانها هورمونهای استروئید ی و پتیدی تولید می کنند که درکنترل چرخه تولید مثلی دخالت دارند تخمدان گاو  بادامی شکل بوده  وبین 6تا20 گرم وزن دارد و سلول های جنسی ماده گاو و در زمان تخمکریزی به صورت اووسیت  ثانویه هستند که در گامه ی متافاز از دومین تقسیم سلولی میوز به حالت کمون (استراحت )درآمده است .

اووسیت پس از تخمکریزی به وسیله ی اویدکت گرفته شده و به درون این لوله هدایت می شود طول اویدکت نزیدک به 25 سانتیمتر و قطر آن 2 تا 3 میلی متر است لقاح اووسیت در اویدکت روی  می دهد و رویان برای تقریبا 3 روز در اویدکت باقی می ماند رحم گاو دارای دو شاخ و یک بدنه است و به وسیله سرویکس از واژن جدا شده است هر یک از لوله های اویدکت به یکی از شاخه های رحم می پیوندند سرویکس گاو اندامی فیبروزی است که 5 تا  12 سانتیمتر طول و 3تا 4 سانتیمتر قطر دارد بخش درونی سرویکس لایه لایه است که باعث بسته شدن حفره ی سرویکس شده و از ورود مواد خارجی به درون رحم جلوگیری می کند واژن اندام جفت گیری ماده گاو است و منی در انتهای آن نزدیک به دهانه خارجی سرویکس ریخته می شود فرج ، برونی ترین بخش دستگاه تولید مثل است و «چوچوله » (کولیتوریس ) رامی پوشاند که همانند «چل » آلت تناسلی حیوان نر است طول رحم در گاو نا آبستن 25 تا 45 سانتیمتر است اما در آبستنی به گونه ی شایان توجهی بزرگتر می شود خون سرخرگی را به تخمدان و بخش پیشین شاخ رحم می برد . خون سیاهرگی رحم ، از راه سیاهرگ رحم خارج می شود  که در راه پیوستن به بزرگ سیاهرگ پیشین و به هنگام گذشتن از کنار تخمدان با دیواره ی سرخرگ تخمدان ارتباط تنگاتنگی برقرار می کند جهت جریان خون در سرخرگ تخمدان و سیاهرگ رحم مخالف یکدیگر است گفته می شود که این ارتباط تنگاتنگ سرخرگ و سیاهرگ همراه با همراه جریان خون در دو  جهت  مخالف موجب می شود که پروستاگلاندنیهای رحم با شیوه ی انتشار به تخمدان منتقل شده و جسم زرد را از بین ببرند.


 

برسی علمی در گاوداری صنعتی | لینک ثابت


آناتومی و فیزیولوژی دستگاه تولید مثل درگاو نر

دستگاه تولید مثل گاو نر ، در برگیرنده ی اندامهای تولید مثل اولیه ،ثانویه و پیوست است اندامهای تولید مثل اولیه ! یعنی بیضه ها ،درون اسکروتوم قرار دارند که ادامه دیواره شکم است اندامهای ثانویه تولید مثل ، از لوله هایی تشکیل شده است که اسپرم  را از محل تولید آن به بیرون منتقل می کند برخی از این لوله ها درون بیضه ها قرار دارند (لوله های افرنت )و بقیه در بیرون بیضه ها هستند ،گروه اخیر در برگیرنده اپیدید میس ،وازدفر نس ، میزراه است که بخش پایانی آن ،درون آلت تناسلی قرار دارد و مجرای مشترک ادرار منی را می سازد .اندامهای تولید مثل پیوست ،در برگیرنده غده پروستات ، غده های و سیکولار غده های کوپر و آمپولا است .

غده های امپولا ،بخش پایانی وازدفرنس  هستند و به میزراه می پیوندند این بخش از وازدفرنس گسترش یافته است و مانند بافت ترشحی ،کار می کند .

وظیفه بیضه ها تولید اسپرم و هورمونهای جنسی است برای اینکه اسپرم سازی با موفقیت انجام شود دمای بیضه ها باید نزدیک به 4 تا 5  درجه سانتیگراد کمتر از دمای بدن باشد .

اسکوروتم با داشتن ماهیچه های دارتوس و کری ماستر به تنظیم  دمای بیضه ها کمک می کند اندازه بیضه در گاو نر متغییر است اما میانگین طول آن 10 تا 12 سانتیمتر و میانگین قطر آن 6تا 8 سانتیمتر است .

اسپرم در لوله های اسپرم ساز تولید می شوند و سلولهای لایدیگ هورمون تستو سترون را تولید می کند ،تولید تستو سترون در کنترل LHو اسپرم سازی در کنترل FSHو تستوسترون است .فرایند اسپرم سازی در گاو نر نزدیک به 60روز طول می کشد میزان تولید اسپرم در گاوهای بهنجار برای هر نژاد نسبتا ثابت است و با اندازه بیضه همبستگی دارد با اندازه گیری طول و قطر بیضه ها یا محیط اسکروتوم  می توان بر آوردی از وزن بیضه ها داشت وزن بیضه ها و محیط اسکروتوم  تحت تأثیر ژنوتیپ و سن گاو نر متغییر هستند بنابراین نمی توان اندازه های استانده ای برای تمام سنین و همه ی نژادها در نظر گرفت


 

برسی علمی در گاوداری صنعتی | لینک ثابت


ترکیب خوراکهای مورد استفاده برای جیره نویسی

تراکم انرژی در جیره با تقسیم کردن انرژی مورد نیاز (46/40 مگا کالری در روز )به مقدار ماده ی خشک مصرفی (36/24 کیلوگرم ) که بیشتر محاسبه شد به دست می آید.  و برابر 66/1 مگا کالری در کیلوگرم ماده خشک مصرفی خواهد شد اگر خوراکهای علوفه ای یونجه و سیلاژذرت )به نسبت مساوی تغذیه شوند تراکم انرژی ویژه در بخش علوفه ای (با توجه به ارزش NE1برای خوراکها در جدول 3  برابر مگا کالری در کیلو گرم ماده ی خشک خواهد بود .خوراکهای کنستانتره ای در بر گیرنده بلال خرد شده ذرت کنجاله ی سویا و مکمل کلسیم –فسفر (به میزان 2 درصد در آمیزه ی کنستانتره )است با توجه به ارزش NE1برای خوراکها در جدول 2-9)برابر مگا کالری در کیلو گرم ماده ی خشک محاسبه می شود با استفاده از مربع پیرسون ،نسبت ماده ی خشک علوفه به کنستانتره در جیره  برای انکه تراکم انرژی برابر 66/1 مگا کالری در کیلو گرم ماده ی خشک باشد به آسانی محاسبه می شود


 

برسی علمی در گاوداری صنعتی | لینک ثابت


جیره نویسی برای گاوهای شیرده

برای جیره نویسی گاوهای شیر ده می توان از شیوه های گوناگون در بر دارنده ی محاسبات ساده ی دستی تا استفاده از نرم افزارهای کامپیوتری بهره گرفت روش مورد استفاده در این بخش روشی است که در بولتن نیازهای غذایی گاوهای شیری NRC یاد شده ودر سال 1989 ،چاپ شده است .

نمونه :

هدف ، نوشتن جیره ی بهینه ای است که نیازهای انرژی ویژه ی شیر دهی (NE1) ، پروتئین خام ،کلسیم و فسفر گاو شیرده 700 کیلوگرمی با تولید روزانه 40 لیتر شیرو چربی 5/3 درصد را تامین کند این گاو در میان دوره ی شیر دهی بوده و روزانه 385% کیلوگرم افزایش وزن دارد که برابر 055% درصد وزن ان است .

میزان ماده ی خشکی که این گاو می تواند در روز بخورد ،از جدول1 محاسبه می شود در این جدول مقدار ماده ی خشک مصرفی روزانه در دوره های میانی و پایانی شیردهی برای وزنها (400تا 800 کیلوگرم )و مقادیر مختلف شیر چربی استانده (4 درصد چربی )بیان شده است .پیش از استفاده از این جدول باید مقدار شیر 5/3 درصد چربی را به معادل آن تبدیل کرد که 4 درصد چربی دارد با استفاده از فرمول زیر می توان این محاسبه را انجام داد (100 درصد چربی شیر )(کیلوگرم شیر روزانه )15+(کیلوگرم شیر تولیدی )(4%)=کیلوگرم شیر 4 درصد چربی    40% = 100 × ( 35- 40)  ( 37035

در جدول 1-مقدار ماده ی خشک مصرفی برای 37 کیلوگرم شیر وجود ندارد بنابراین باید آن را با توجه به ماده ی خشک مصرفی برای تولید 35و40کیلو گرم است

بنابراین مصرف ماده ی خشک بر آورد شده برای این گاو 36/24 کیلوگرم در روز خواهد بود .

2/. % = 4/2% - 6/3%

8/. % = 40% × 2/ . × 2/.

48/3 % = 8/. + 4/3

کیلو گرم ماده ی خشک مصرفی روزانه               36  /24 = 700 × 48/3%

گام بعد تعیین نیازهای غذایی گاو مورد نظر است که در جدول A-2به دست می اید در این جدول ،نیازهای انرژی ،پروتئین ،کلسیم و فسفر برای نگهداری گاوهای شیرده ،برای گاوهای خشک در دو ماه پایانی آبستنی وبرای هر کیلوگرم شیر بادرصد چربی ویژه ای دید ه می شود .نیازهای گاو موردنظر که از این جدول گرفته شده در جدول 2 موجود  است .

ماده خشک مصرفی برای تامین نیازهای نگه داری تولید شیر وافزایش وزن عادی بدن در گاهمای میانی وپایانی دوره شسر دهی

وزن بدن (کیلوگرم )

شیر 4 درصد چربی    ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

(کیلو گرم )                                400          500           600         700         800             

 10                      7/2                           2/4                      2/2                         0/2                             19/1

  20                    6/3                          2/2                     9/2                          6/2                              4/2

  30                   4/4                          9/3                    5/3                         2/3                              9/2

  40                   5/5                          6/4                     0/4                        6/3                              7/3

 50                       -                            6/5                       7/4                       1/4                              7/3

    60                 -                                 -                        54                          8/4                              3/4

جدول – 1 -)

مقدار NE1لازم  برای یک کیلوگرم افزایش وزن (جدول 2-A) برابر 12/5 مگا کالری است که برای 385% کیلو گرم افزایش وزن برابر 97/1=385%*12/5مگا کالری در روز خواهد بود به همین ترتیب مقدار پروتئین خام لازم  برای افزایش وزن برابر 123% =385% *320% کیلو گرم است .

نیازهای این گاو را می توان با استفاده از خورا کیهای گوناگون تامین کرد که در ساده تر شدن مساله فرض می کنیم که اجزای جیره ،چنین باشند : یونجه ی خشک شده در آفتاب که در آغاز گلدهی بوده است  سیلاژ ذرت که خوب به دانه نشسته باشد بلال خرد شده ی ذرت و کنجاله ی سویا و یک مکمل مینرالی با 20 درصد کلسیم و 20 درصد فسفر می توان از خوراکها و مکملهای دیگری نیز استفاده کرد که قیمت و میزان فراهمی آنها نوع خوراک مورد نیاز استفاده را تعیین خواهد کرد .

مقدار علوفه ای را که می توان در جیره منظور کرد ،به تراکم انرژی در علوفه و تراکم انرژی مورد نیاز در ماده ی خشک مصرفی بستگی دارد انرژی معمولا نخستین عامل محدود کننده برای گاوهای پر شیر است این گاوها نمی توانند ماده ی خشک علوفه ای کافی برای تامین انرژی مورد نیاز را مصرف کنند .


 

برسی علمی در گاوداری صنعتی | لینک ثابت


تنظیم جریره ی غذایی

برای بهره گیری بیشتر از غذا و پتانسیل تولیدی حیوان باید جیره ای بهینه تغذیه شود .جیره بهینه جیره ای است که مواد غذایی مورد نیاز را در مقدار و نسبتهایی در دسترس حیوان قرار دهد که نیازهای حیوان را در 24 ساعت بخوبی تامین کند از سویی مواد غذایی باید در مقداری از ماده خشک تامین می شوند که حیوان می تواند مصرف کند در غیر این صورت جیره بهینه نخواهد بود بنابراین نخستین گام برای جیره نویسی ،تعیین مقدار ماده ی خشک مصرفی احتمالی حیوان است گام دوم ،تعیین نیازهای غذایی حیوان و گام سوم ،محاسبه ی مقدار معینی از غذاهایی است که باید برای رفع نیازهای  حیوانی ،به آن خورانده شود .در این بخش ،جیره نویسی بر اساس استانده های  NRC انجام خواهد شد .


 

برسی علمی در گاوداری صنعتی | لینک ثابت


خوراکهای گاو شیری

برای تغذیه گاو در سراسر جهان خوراکیهای گوناگونی مورد استفاده قرار می گیرد شمار خوراکها بسیار زیاد است بنابر این در هر گروه از خوراکها تنها تعداد معروفی بررسی خواهند شد .

خوراک ،عبارتند از هر جزیی از جیره که وظیفه ی ویژه ای را انجام می دهد .بیشتر خوراکها یک یا چند ماده غذایی را تامین می کنند به طور کلی ترکیبهای دارویی جزء خوراکها طبقه بندی نمی شوند شورای ملی پژوهشها در آمریکا طبقه بندی زیر را بکار می برند :

الف – خوراکهای قیبری در بر گیرنده ی گروههای زیر است :

1-علوفه مرتعی ،گیاهان مراتع طبیعی و گیاهانی که به حالت سبز ،تغذیه می شوند .

2- علوفه ی خشک ؛مانند علوفه ی لگومی ،گراسها ،کاه با گاس نیشکر ،چوب بلال و مانند آنها

3-سیلاژها ،مانند سیلاژ ذرت ، سورگوم ،لگوم و مانند آنها .

ب –خوراکهای انرژی دار یا کنستانتره :مانند دانه های غلات ،فراورده های فرعی ناشی از دانه های آسیا شده ،تفاله ی چغندر قند ،تفاله های مرکبات  انواع ملاس ها ، ریشه ها و ساقه های زیر زمینی و مانند آنها .

ج-مکمل های پروتئینی با بیش از 20 درصد پروتئین خام مانند دانه های لگومهاو ترکیبهای ازت دار غیر پروتئینی ،همانند اوره و مانند آنها

د-مکمل های میزالی (مواد معدنی )

ه-مکمل های ویتامینی

و-ترکیب های غیر خوراکی که به جیره افزوده می شوند : مانند آنتی بیوتیکها و ترکیبهای ضد میکروبی دیگر ضد قارچها، آنتی اکسیدانها ،بافرها ،هورمونها ،داروها و مانند آنها .


 

برسی علمی در گاوداری صنعتی | لینک ثابت


آناتومی و و فیزیولوژی دستگاه گوارش

گاو مانند دیگر نشخوار کنندگان معدهای چهار بخشی دارد که به ان اجازه می دهد تا بخشهایی از گیاه را که برای بسیاری از غیر نشخوار کنندگان قابل استفاده نیست به مصرف برساند موادی مانند سلولز که بخش مهمی از گیاه را تشکیل می دهد و همچنین اوره به وسیله ی میکروبهای معده مورداستفاده قرار می گیرند  دراین بخش تنها به آن قسمت از آناتومی اشاره خواهد که به درک فیزویولوژی گوارش کمک می کند ولی ویژگی های بافتی و هیستولوژی بحث نخواهد شد .

 آناتومی دستگاه گوارش

دستگاه گوارش گاو ،در برگیرنده دهان (دندانها ،زبان و غدد بزاقی )،حلق ،مری ،معده چهار بخشی (شکمبه ،نگاری ،هزار لا ،شیردان )روده باریک (دودنوم ،ژژو نوم ،ایلیوم )و روده های فراخ (روده ی کور،کولن ،راست روده )جگر و پانکراس (لوزالمعده )است .

دهان ، زبان ، دندانها و غدد بزاقی

لبهای گاو نسبتا نامتحرک بوده و در انتقال غذا به دهان ،نقش مهمی ندارند.زبان ،مهمترین عضو گاو برای گرفتن غذا و انتقال آن به دهان است زبان گاو ،دراز،نیرومند ،متحرک و سفت است که به آسانی پیرامون علوفه و دیگر خوراکیها می پیچد و گاو به کمک دندانها و آرواره ها غذا را به دهان می کشاند ارواره ای پایئن گاو دارای 8 دندان پیش است ،ولی ارواره ای بالا دندان پیش ندارد . آرواره ای بالا ،سکویی دندانی دارد که از بافت پیوندی سختی تشکیل شده و روی آن رابافت پوششی شاخی می پوشاند محل دندان نیش گاو که تغییر شکل داده و به صورت دندان پیش در امده ،خالی است ولی 6 دندان آسیایی (3 پیش اسیایی و 3 اسیایی )در نیم آرواره های بالا و پایین دیده می شوند .دندانهای همیشگی گاو 32 عدد و دندانهای شیری در گوساله 20عدد هستند .

گوساله تا سن نزدیک به 6 ماهگی دندانهای اسیایی ندارد تمام دندانهای شیری تقریبا تا 2 هفتگی پدیدار می شوند نخستین جفت از دندان های پیشین همیشگی بین 5/1تا 2 سالگی ،دومین جفت بین 2تا5/2 سالگی ،سومین جفت در 3 سالگی و چهارمین جفت بین 5/3تا 4 سالگی پدیدار می شود پیدایش دندانهای اسیایی همیشگی به ترتیب در سنین 5تا 6 ماهگی 1تا 5/1 سالگی و 2 تا 5/2سالگی صورت می گیرد 3 جفت از دندانهای شیری و همیشگی در زیر نشان داده شده است .

گاو 3 جفت غده ی بزاقی اصلی به نام های بنا گوشی ،زیر ارواره ای و زیر زبانی وارد که در عقب دهان قرار دارد و مجموعه ترشحات آنها بزاق را می سازد فزون بر این گاو ،غدد بزاقی ،دیگری نیز دارد ترشحات این غده ها ،ابکی ،مخاطی و یا مخاطی – آبکی است .


 

برسی علمی در گاوداری صنعتی | لینک ثابت


تغییرات پستان در گاوهای خشک

شیر دوشی روزانه معمولا پس از 10تا 12 ماه متوقف می شود اگر گاو آبستن باشد شیر دوشی برای مدت تقریبی شصت روز پیش از زایش متوقف خواهد شد که این دوره را دوره خشک می گویند پس از قطع شیر دوشی پستان در گاوهای نا آبستن برای چند روز از شیر پر شده اما فعالیت متابولیکی سلولهای شیر ساز به سرعت کم می شوند در نتیجه سلولهای شیر ساز پس روی کرده و تعداد آنها کم می شود اما بافت پیوندی پستان و سلولهای مایواپتیلیال باقی می مانند در این گاو بافت پیوندی و بافت چربی پستان کاملا مشخص خواهند بود پس از پس روی کامل پستان فقط سیستم کانالهای شیری باقی خواهد ماند اگر چه در گاو نا آبستن بررسی نشده است اما پس روی پستان در بز ماده ی نا آبستن  نزدیک به 75 روز طول روز می کشد پس روی پستان در گاوهای خشک نزدیک به چهار هفته پس از قطع شیر دوشی کامل می شود .

گاو معمولا در دوره ی خشک آبستن است و از انجا که  آبستنی موجب تحریک رشد پستان می شود .پس روی کامل پستان در گاوهای خشک صورت نمی گیرد اگر در اغاز دوره ی خشک گاو نزدیک به هفت ماه آبستن باشدتعداد سلولهای پستان به میزان شایان توجهی تغییر نخواهد کرد تولید شیر گاوهایی که برای شصت روز پایانی خشک نمی شوند در شیر دهی آینده نزدیک به 62تا75 درصد از تولید شیر در شیردهی جاری خواهد بود .

خشک کردن گاو بین دوره های شیر دهی برای دستیابی به بیشترین مقدار شیر ضروری است به نظر می رسد که درنظرنگرفتن دوره ی خشک به گونه ای بر افزایش تعداد سلولها در گاوهای نخستین شیردهی تاثیر منفی می گذارد .


 

برسی علمی در گاوداری صنعتی | لینک ثابت


رشد پستان در دوره ی آبستنی

بخش عمده آلوئولها تا هنگامیکه تلیسه آبستن نشده است بوجود نمی آیند .بیشتر آلوئولها در دوره آبستنی بوجود آمده و جای بافت چربی درون پستان را می گیرند .می توان گفت که مقدار بافت چربی پستان دامنه گسترش و رشد پستانهارا مشخص می کند سرعت رشد پستان در آبستنی کاملا زیاد است ،اما به دلیل کوچک بودن پستانها درتلیسه ،رشد پستان تا حدود سه تا چهار ماهگی چندان محسوس نیست .بین ماهها هفتم تا نهم آبستنی .مقدار شایان توجهی در ترشحات در آلوئو لها گرد می اید افزایش اندازه پستان در ماههای پایانی آبستنی ناشی از تولید اینگونه ترشحات در پستان است .

رشد پستان در دوران شیر دهی

تعداد سلولهای پستان در آغاز شیر دهی افزایش یافته و احتمالا تا زمان رسیدن به اوج شیر دهی ادامه می یابد ،به گونه  ای که در این دوره آلوئولها کاملا به هم نزدیک هستند پس از این دوره ،نرخ کاهش سلولهای پستان ،بیشتر از سرعت تقسیم سلولی می شود ودر نتیجه تعداد سلولهای پستان در گامهای پایانی شیر دهی به مراتب کمتر از اغاز شیر دهی است .ورم پستان نیز موجب کاهش سلولهای پستان می شود کاهش سلولهای پستان به هر دلیل که باشد موجب کاهش تولید شیر می شود از آنجا که با آسانی نمی توان سرعت متابولیزم سلولهای پستانی را کنترل که حفظ تعداد سلولهای پستان در دوران شیر دهی به تنهایی برای حفظ تولید شیر بسنده نیست به هر حال لازم است که شمار سلولهای پستان حفظ شودو در غیر این صورت بدون سلولهای پستان شیر نیز تولید نخواهد شد از انجا که بیشتر ماده گاوها ،نزدیک به چهل تا نود روز پس از زایمان آبستن می شوند بخش بیشتر دوره ی شیر دهی همزمان به آبستنی است گاوهای نخستین آبستنی تاثیر بسیار اندکی به تولید شیر و تعداد سلولهای پستان دارند اما پس از ماه پنجم آبستنی سلولهای پستان و تولید شیر در مقایسه باگاوهای شیر ده نا ابستن کاهش می یابد.


 

برسی علمی در گاوداری صنعتی | لینک ثابت


رشد پستانهای گاو از تولد تا بلوغ

تا سن سه ماهگی ،رشد کانالهای شیری متناسب با رشد دیگر اندامهای بدن است .از آن پس سرعت رشد پستان نزدیک به 5/3 برابر سرعت رشد دیگر اندامهامی شود وتا سن 9 ماهگی ادامه می یابد و بار دیگر سرعت رشد پستان ودیگر اندامها برابر می شود .

سلولهای کانالهای شیری در فاصله بین سومین تا پنجمین چرخه فحلی  پس از بلوغ ،به وجود می آیند .بیشترین افزایش در فاز فولیکو لی  و تحت تأثیر استروژن صورت می گیرد تعداد سلولهای تحت تأثیر پروژسترون کاهش می یابد .پس از 9 ماهگی رشد و پس روی پستان در هر چرخه فحلی ،به حالت تعادل می رسد .تا هنگامیکه تلیسه آبستن شود .از آنجا که بخش بیشتر رشد پستان (پیش از آبستنی )تا 9 ماهگی صورت می گیرد ،شاید بهتر باشد که تلیسه ها را کمی زودتر از 15 تا 18 ماهگی که معمول است جفت گیری داد .همبستگی بین تولید شیر و گسترش و رشد پستانهای گوساله ،مثبت ولی ضریت همبستگی کوچک است .


 

برسی علمی در گاوداری صنعتی | لینک ثابت


ویژگیهای برونی پستان گاو

پستان گاو ،از چهار غدد پستانی تشکیل شده است .نیمه ای راست و نیمه ای چپ پستان کاملا ًاز یکدیگر متمایزند ،در حالیکه در هر نیمه ،غده های پیشین و پسین ،از یکدیگر تشخیص پذیر نیستند .هنگامیکه پستان گاو،از پهلوها مشاهده می شود باید یکنواخت بوده ،به سوی جلو تمایل داشته ،و محکم به دیواره ی شکم متصل باشد در بخش پسین ،پستان باید پهن بوده و چهار بخش پستان باید قرینه باشند .

وزن تمام گاو ،بجز شیر،ممکن است بین ده تا سی کیلوگرم بیشتر باشد .پستانها باید به اندازه ای بزرگ باشند که بیشترین مقدار شیر را تولید کنند ،اما نباید به اندازه ای باشند که موجب شل شدن لیگا منتهای پستان شوند .بین وزن پستان و تولید شیر ،همبستگی مثبتی وجود دارد .

غده های پسین معمولا از غده های پیشین ،بزرگتر هستند وبه طور میانگین ،نزدیک به شصت درصد از شیر روزانه را تولید می کنند .شیر از هر غده ی پستانی ،به پستانک همان غده وارد می شود .

پستانکهای پسین معمولا کوتاهتر از پستانکهای پیشین هستند .گاوهایی که پستانکهای بلند تری دارند معمولا نیازمند زمان بیشتری با ماشین هستند .مهمترین ویژگیهای پستانک برای دستیابی به بهترین بازدهی شیر دوشی ،عبارتند از :

الف ) اندازه متوسط،   

 ب) جایگاه مناسب روی پستان (از نقطه نظر شیر دوشی با ماشین )   

   پ)قدرت کافی در اسفنکتر پیرامون منفذ  پستانک که اجازه دهد شیر دوشی ،به راحتی صورت گیرد وبا این وجود از تراوش شیر بین گامه های شیر دوشی جلوگیری کند .

بین 25تا50 درصد ماده گاوها ،پستانکهای اضافی دارند که گاهی به بافت پستان چسبیده اند .پستانکهای اضافی را باید در دوران گوساله گی برداشت تا هم شکل پستان حفظ شود و هم راه ورود میکرو ارگانیزه مهای مولد ورم پستان بسته شوند .


 

برسی علمی در گاوداری صنعتی | لینک ثابت