محيط هاي مختلف پرورش ماهي قرل آلا

۱- استخرهاي بتوني ( استخر بتوني مستطيلي ،  بتوني بيضي  و بتوني گرد .

2- استخرهاي خاكي .

3- حوضچه هاي پيش ساخته

4- حوضچه هاي محصور

استخرها: نوع استخر بستگي به مساحت زمين شكل هندسي آن ميزان آب قابل دسترس ، بافت زمين ، موقعيت جغرافيايي و شيب زمين دارد

استخر هاي بتوني با بتون ساده يا مسلح و يا از بلوك ساخته مي شود .

 استخرهاي بتوني مستطيلي شكل كه به دو شكل مشاهده مي شود

1-  داراي تناسب طول و عرض 10 متر بوده و در چندين رديف متوالي به دنبال يكديگر قرار مي گيرد و اصطلاحاٌ به آنها كانال هاي آبي دراز مي گويند .و ترجيحاٌ براي پرورش ماهي رشد قد تا وزن بازاري پرورش داده مي شود 

2- داراي تناسب طول 10 و عرض 8 و عمق 2 و حداكثر در 2 رديف متوالي قرار ميگيرد .

استخر بتوني مكعبي : نسبت يك ضلع به عمق برابر 2 به يا 1 به 1 مي باشد .

 استخر هاي بيضي شكل : در واقع استخر بيضي مستطيل است كه گوشه هاي آن گرد شده . اخيرا  انواعي از آنها به نامهاي جي ، هال ، فوستر لوكاس در پرورش ماهي قرل آلا مورد استفاده قرار مي گيرد . داراي ابعاد مختلف مي باشد معمولاٌ تا قطر 2 متر براي پروراندن بچه ماهي و بيش از آن براي پرورش از وزن انگشت قد تا بازاري مورد استفاده قرار مي گيرد . عمق آب در حوضچه هاي گرد تا قطر 2 متر يك ليتر و بيش از آن حول 1 متر مي باشد . بعضاٌ از حوضچه هاي گرد تا مساحت 200 متر تا 300 متر مربع براي پرورش قزل آلا استفاده مي شود .

استخر هاي خاكي : ساده ترين سيستمهاي پرورشي ماي استخرهاي خاكي نوع دانماركي با ابعاد  عمق 2/1 طول 30 متر و عرض 10 متر مي باشد . كف و ديواره هاي اين نوع استخرها خاكي است آب از يك طرف داخل و از طرف مقابل خارج مي شود . كنترل سطح آب به وسيله تخته صورت مي گيرد .انواع نوع اين نوع استخر براي پرورش از ماهي انگشت قد تا مرحله بازاري مورد استفاده قرار مي گيرد .

حوضچه هاي پيش ساخته :

 حوضچه هاي فايبر گلاس اين نوع حوضچه مقاوم نسبت به آب شيرين و شور و به راحتي قابل حمل و تهيه هستند . و به شكل چهار گوش و گرد ساخته مي شوند . حوضچه هاي كوچكتر به ابعاد 7/0 در يك  براي پروراندن بچه ماهي و حوضچه هاي بزرگتر براي پرورش انگشت قد تا بازاري استفاده مي شود .سيستم ورودي و خروجي  آن مانند استخر گرد بيضي است .

حوضچه هاي فلزي پيش ساخته :

 نوع فلز نبايد براي ماهي سمي باشد و بيشتر در كشورهاي اروپايي استفاده مي شود .حوضچه هاي سيلويي از نمونه هاي تازه براي پرورش آبزيان بويژه براي ماهي قزل آلاي رنگين كمان است كه در كشورامريكا توسعه يافته است . به طور معمول 5 متر ارتفاع 29/2 قطر دارد آب از پايين توسط پمپ به طرف بالا پمپاژ مي شود و از بالاي حوضچه خارج مي گردد ميزان توليد بالا و در جمع آوري تلفات و صيد ماهي مشكل دارد .

 سيستمهاي محصور ( حصار دار ) :

  قفسهاي پرورشي :  نگهداري و پرورش ماهي در قفس ابتدا به عنوان يك سنت معمول براي انتقال ماهيان زنده و قفسهايي از جنس بامبو به بازار فروش ماهي بوده است . رشد ماهي در قفس خوب بوده است و ارزش  بالايي دارد . قفس داراي يك چهار جوب از لوله گالوانيزه از لوله نمره 5 و يا لوله هاي پلي اتيلن با قطر 200 ميلي متر تعداد شناور از جنس شبكه هاي فلزي و پلاستيكي يك كيسه توري تناسب با اندازه چهار چوب و عمق 3 تا 6 متر با چشمه هاي  توري 5 تا 15 ميلي متري با فاصله 2 تا 3 متر از بستر منبع آبي قرار مي گيرد . قفس معمولاٌ براي پرورش وزن بازاري استفاده مي شود .در كشور ما ابعاد قفس 7*7 مي باشد . حسارهاي پرورشي (pen)  در اين نوع سيستم پرورشي قسمتي از منبع آبي نظير رودخانه يا درياچه بوسيله تور محصور مي گردد . فرق اين سيستم با قفس در اين است كه قفس از چهار ضلع جانبي و كف از تور محصور شده ولي در كف بستر طبيعي استخر مي باشد . مساحت از 100 تا 1000 متر مربع متغيراست .

كانالهاي آبرساني :

 نوعي سيستم پرورشي است كه در كانال  هاي پرورشي زير سدها و يا آب انتقالي به مزارع مي باشد و مي توان از آن ها براي پرورش قزل آلا استفاده كرد . بدليل وجود غذاي زنده ( كف زيان ) گوشت آنها از مرغوبيت بالايي برخوردار است . براي محصور كردن كانال قسنتهايي از آن را بوسيله تورهاي عمودي تقسيم مي كنند . و به مانند كانالهلي دراز آبي مورد استفاده قرار مي گيرد .ميزان توليد آنها به دليل وجود جريان متناسب آب بالا مي باشد .ابعاد استخرها در اين سيستم پرورشي از 100 متر مربع يا بيشتر و تعداد آنها 10 تا 15 عدد متوالي مي باشد .

اصول احداث مزارع پرورشي ماهي

براي احداث استخر هاي پرورش ماهي موارد زير را بايد مد نظر داشت

1- مكان يابي

2- منبع تامين آب

 3- خصوصيات زمين

مكان يابي : محل احداث استخر بايد داراي خصوصيات زير باشد

الف : دسترسي به آب و زمين مناسب از نظر كمي و كيفي در اين اساس ميزان حداقل آبدهي منبع آبي ميزان توليد با كمي اختلاف در ارتفاعات متفاوت از سطح درياي آزادمشخص مي شود . در برآورد اوليه به ازاي هر 10 ليتر در ثانيه آب جاري توليد 1 تا 5/1 تن ماهي قزل آلا در فضاي پرورشي صد متر مربعي تعيين مي گردد بنابراين  با افزايش ميزان آب جاري به تناسب افزايش توليد نيز پيش بيني مي گردد براي تعيين ميزان نسبتاٌ دقيق آب دهي يك منبع آبي تغييرات و نوسانات در طول 5 تا 10 سال گذشته را مشخص مي كنيم . حداقل ميزان آبدهي در ماه هاي مهر قبل از بارندگي و دي  و بهمن قبل از ذوب برفها مشخص مي شود منبع آبي نيز به تفكيك مورد بررسي قرار مي گيرند در صورت امكان مكان گل آلودي منبع آبي در فصول خاصي از سال وجود داشته باشد نحوه تامين آب اضطراري بايد مشخص باشد . علاوه بر انجام آزمايشهاي آب و بررسي كيفيت آب وضعيت سيل گير بودن محل منبع آبي ، طغيان شدن آب بايد مورد بررسي قرار گيرد متناسب بودن فضا با ظرفيت پرورش ماهي بايد پيش بيني گردد به طور مثال براي توليد 20 تن ماهي قزل آلا نياز به 3500 متر زمين براي استقرار اسخرها تاسيسات ساختمانها و غيره مي باشد .

 ب : دسترسي به راه هاي ارتباطي بايد از دو جنبه مورد بررسي قرار گيرد 1

- مرحله ساخت مزرعه كه بايد فاصله آن از نزديكترين شهربه جهت كاهش هزينه حمل مصالح در نظر گرفته شود

 2- مرحله بهره برداري از مزرعه به منظور نظارت و مديريت مزرعه تامين نيازمنديهاي دارويي و غذايي جابجايي كاركنان فروش محصولات توليدي خريد بچه ماهي راه ارتباطي مورد بررسي قرار مي گيرد .   

دسترسي به برق و تلفن ، دسترسي به بازار غذا و فروش ماهي ، امكان سكونت مدير مزرعه .

منابع تامين آب :

منابع تامين آب به دو دسته زير زميني و رو زميني تقسيم مي شود .

 منابع آب رو زميني

 1- چشمه: ميزان آب يكنواخت خنك بدون آلودگي با حرارتي تقريباٌ ثابت در تمام طول سال ودر اغلب موارد بدون يخبندانهاي زمستاني مي باشد . معايب چشمه ها بستگي به ميزان گازهاي محلول درآب از قبيل ازت و كمبود اكسيژن محلول وco2 بيش از آبهاي جاري است . چشمه ها به سه گروه سقوطي و  حوضچه اي و گسترده مي باشد .

2- قنات : كيفيت آب قناتها نز مانند چشمه هاي سقوطي و حوضچه اي است و معايب ان مانند چشمه ها مي باشد دماي آب بستگي به تونل ارتباطي به چاه مادر و چاهكهاي مسير آبرساني دارد .

3- رودخانه : آب رودخانه ها نوسانات دما و آب دهي دارد بنابراين براي برنامه ريزي توليد مبناي حداقل آب دهي متوسط چند ساله ( 10 تا 20 ساله ) بررسي ميگردد . از محاسن آنها عذم وجود آهن محلول است . رودخانه هاي مناسب پرورش ماهي قزل آلا درجه حرارت بين 4 تا 18 درجه دارد . شفاف است و بسترش قلوه سنگي يا شني مي باشد سيل آبي هم نمي گردد . نهرها و رودخانه هايي كه از مناطق مردآبي  مي آيند به هيج وجه مناسب پرورش ماهي قزل آلا نمي باشند .

معايب رودخانه ها :

وجود گل آلودگي و احتمال ورود هرز آبهاي سطحي به داخل منبع آبي احتمال طغيان آب و سيل آبيشدن منبع آبي و سيل گيري مزرعه به دليل سرعت زياد در مواقع بارندگي هاي شديد و يا ذوب شدن ناگهاني برفها . رسوب گذاري زياد گل ولاي كه لايروبي آنها هزينه زيادي خواهد داشت احتمال يخبندان آب رودخانه در بعضي شرايط خاص . نوسانات حرارتي زياد . احتمال ورود آلودگي هاي انگلي و باكتريهايي و غيره به دليل وجود ماهيان بومي در رودخانه . نوسانات ميزان آب دهي.

 منابع آب زير زميني :

 عبازتند از چاه ها و قناتها .

كيفيت آبهاي زير زميني و چشمه تقريباٌ مشابه هستند و اين نوع آبها داراي درجه حرارت نسبتاٌ يكسان در طول سال مي باشد . آبهاي زير زميني فاقد آلودگي هستند و از معايب آنها فوق اشباع بودن آب چاه با گازهايي نظير ازت ، دي اكسيد كربن  و نيز كمبود اكسيژن و محدوديت دسترسي مي باشد  .

 انواع چاه ها عبارتند:

 1- از چاه آرتزين : عمق اين نوع چاه ها در مناطق مختلف كشود متفاوت است آب به طور ( ثقلي ) و در اثر فشارهاي جانبي در سطح زمين جاري مي شود و بعظاٌ فاصله ارتفاع پرتاب از سطح زمين 5/1 متر بالاتر و عمق متوسط اين نوع چاه ها 70 تا 80 متر مي باشد .

2- چاه عميق و نيمه عميق : اين نوع چاه ها را در مناطقي حفر مي كنند كه آب در سفره هاي زير زميني در اعماق بيش از 20 متري از سطح زمين قرار دارد .

3- آب سطحي : در حاشيه نهر ها و مجاورت رودخانه ها جايي كه سطح آب سفره هاي زيرزميني بالا مي باشد حفر مي كنند .

آب مورد نياز مزارع پرورش قزل آلاي رنگين كمان حداقل ميزان آب جاري با كيفيت مناسب ظرفيت توليد يك مزرعه را تامين مي نمايد . هر چه آب جاري بيشتر در اختيار باشد به همان اندازه مي توان ماهي قزل آلاي بيشتري توليد نمود در رابطه آب مورد نياز بر مبناي نياز اكسيژن محاسبه مي شود به طور كلي به ازاء هر كيلوگرم توليد ماهي قزل آلا نياز به 7/0 تا يك ليتر در دقيقه آب جاري نياز مي باشد .اين مقدار آب به نسبت افزايش درجه حرارت و يا ارتفاع از سطح درسا افزايش مي يابد . به عنوان يك راهنماي تقريبي مي توان گفت براي توليد يك تن ماهي قزل آلا در سال حدود 10 ليتر در ثانيه آب مورد نياز است . ظرفيت آب كانالهاي بتوني بر حسب كيلوگرم براي جزيان 10 ليتر در ثانيه آب جاري براي ماهي مي باشد .

مشخصات زمين :

 در انتخاب محل مناسب موارد زير بررسي مي گردد .

1- بافت خاك : ( پس از احداث تاسيسات استخر مشكل رانش خاك پيش نيايد )

2- در معرض ورود آب هرزآبي سطحي و سيل آب نباشد .

3- در معرض فرسايش و يا ريزش كوه نباشد .

4- داراي شيب ملايم باشد .

5- از نظر وضعيت زمين به گونه اي باشد كه ورود و خروج آن به راحتي انجام شود .

6- به راحتي قابل دسترس باشد به خصوص در فصول سرد .

7- به منبع انرژي برق نزديك باشد .

متوسط نفوذپذيري آب در انواع خاك يا بافت هاي مختلف بر حسب سانتي متر بر ثانيه :

5

لاي سيلت

5/2

لوم

3/1

لوم سي

8/0

رسي لاي

25/0

رس لاي

05/

رس