گياهان مورد استفاده در فضای سبز :
براي ايجاد تصويري زيبا در باغ ، نياز داريد اطلاعاتي در مورد گياهان بدست آوريد به همان ترتيب كه يك نقاش مجبور است درمورد رنگها و طرز استفاده از آنها آگاهي كامل داشته باشد . شما بايد پتانسيل و توانائي طرح را در رابطه با درختان ، درختچه وگلها بشناسيد ، سپس از گياهاني كه به باغ شما يك بنياد اساسي دايمي مي دهند ، استفاده كنيد . اگر استخوان بندي و كالبد يك طرح درست بنا شود تا پايان آن ، باغي اصولي و زيبا خواهيد داشت . در آغاز تشخيص گياهان چوبي ( درختان و درختچه ها )كه داراي ساختار دائمي مي باشند ، از گياهان علفي (گلهايي كه هر سال مي ميرند ) لازم است شما باغ را با درختان و درختچه ها قالبندي كنيد ، در استفاده از درختاني كه براي تأكيد به كار مي روند بايد اطراف اطراف آنها با ساير درختان و درختچه ها ارتباط داشته باشد سپس مي توانيد گياهان علفي را نيز به اين طرح اضافه كنيد . درختان و درختچه ها به سه گروه تقسیم مي شوند :
گياهان خزان دار
هميشه سبز مخروط دار ( سوزني برگان )
پهن برگهاي هميشه سبز .
گياهان هميشه سبز قويترين اثر را در تمام سال در باغ دارند ، اما دو نوع هميشه سبز در باغ به كار برده مي شوند كه وظايف متفاوتي را در اساس طرح دارند . نوع ديگر كه قدرت رنگ كمتري نسبت به سوزني برگان دارند ، هميشه سبزهاي پهن برگ هستند . اين تف اوت رنگ و نقشي كه آنها در طبيعت مي گذراند كاملاً آشكار است يعني هنگامي كه شما به يك دامنه كوه نگاه مي كنيد مخروطيان هميشه سبز در بهار داراي رنگ هاي سبز تيره هستند و با درختان خزان پذير كه در كنار آنها كاشته شده اندمثل افراها وغانها و درختان خزان پذير ديگر كه برگ آنها در پائيز رنگ زرد كم رنگي به خود مي گيرد تفاوت زيادي دارند . به ويژه هنگامي كه رنگ برگها در اواخر پائيز از زردي به قرمزي گرايش مي يابد و بعد مي ريزد . در مقابل مخروطيان كه معمولاًداراي رنگ سبز تيره هستند تضاد را كاملاً مي توان مشاهده كرد اما د ر تابستان كه درختان خزان پذير رنگ برگهايشان سبز تيره است در اين موقع هم مخروطيان تغيير رنگي از خود نشان نمي دهند اما بعدًا رنگ سبز سوزني برگان به سبز مايل به سياه درآمده وآن زماني است كه درختان بيشترين نور را جذب كرده است و باز آن زماني است كه هميشه سبزه اي پهن برگ و درختان خزان پذير داراي بازتاب نوري بالايي هستند .به طور كلي نتيجه مي گيريم كه رنگ برگ مخروطيان هميشه سبز ، در بيشتر موارد تيره به نظر مي رسد و براي استفاده از تيره كردن باغ به كار مي روند ، به همين دليل بايد در استفاده كردن آنها دقت شود چون باغ نبايد غم انگيز جلوه كند . شايد باغ شماخيلي تيره به نظر آيد در اين جا شما بايد با حذف چند سوزني برگ آن را فرح بخش جلوه دهيد . درختچه هاي هميشه سبز پهنبرگ مهمترين عامل تزئين كننده باغ هستند و به ندرت باغي وجود دارد كه نتواند به وسيله اين گونه گياهان اصلا ح شود .
عامل بعدي كه بايد مورد توجه قرار گيرد چمنها هستند كه عنصري مهم در طرح مي باشند ، چون بافت خوبي دارند . ناحيه بزرگي كهداراي بافتي ظريف است به ناحيه كوچكتري كه بافتي زبرتر دارد ، نيازمند است .گراس ها متداول ترين گياهان پوششي فرش زمين به شمار مي ر وند ، البته نبايد فرض كنيد كه گراسها تنها گياه پوششي هستندولي غالبًا به علت پا خور بودن ، مورد توجه قرار مي گيرند اما گاه شرايط اقليمي و خاك موجود ، اجازه ميدهد از گياهان پوشش ديگر كه بزرگترند استفاده شود . اگر چه رشد كندي دارند ولي مي توان ناحيه اي بزرگ ، طبق برنامه خاصي ، از آنها همچون گياه ظريف بافت در طرح استفاده كرد . براي مثال در شيب ها ، سايه و يا خاكهاي نامناسب مي توان از گياهان پوششي ديگر ، به جز گراس ها استفاده كرد ، چون تحمل آنها در برابر اين شرايط بهتر است . گر چه اين نظر به سختي پذيرفته مي شود ، چون گراس ها ، گياه پوششي مناسبي به شمار مي آيند و شما به چمن گرايش بيشتري داريد . بايد فكر كنيد كه به چمن يا سنگ فرش نياز است و با گياهاني كه مي كاريد بهترين تناسب را از نظر بافت بايد به دست آوريد و يا اين كه از گياهان پوششي ديگر براي حل مشكل استفاد ه كنيد .
بهتر است براي طراحي باغ ، فاكتورهاي حياتي ديگري را نيز در نظر گرفت مثل بافت ، رنگ و فرم كه بايد در مشخصات طبيعي گياه آنها را يافت .
براي ايجاد ساختار باغ نكات زير بايد مورد توجه قرار گيرد :
١ ) درختان را براي تأكيد به كار ببريد .
٢ ) از درختان هميشه سبز مخروطي ( سوزني برگان ) براي تأكيد كمتر استفاده كنيد .
٣ ) از درختچه هاي پهن برگ هميشه سبز بيشتر استفاده كنيد . ضمنًا شرايط اقليمي آنها بايد متناسب با شرايط شما باشد و شما مي توانيد هم از درخچه هاي هميشه سبز پهن برگ ريز تا برگ درشت استفاده كنيد .
٤ ) از گياهاني كه داراي برگهاي خزان پذير و ظريف و روشن مي باشند استفاده كنيد زيرا تابع گياهان هميشه سبز پهن برگ هستند و پس زمينه اي براي گياهان علفي مي باشند و با تغيير فصل نيز قابل توجه مي شوند .
٥ ) گياهان خود را بر اساس تجهيزات مورد نياز براي كشت گروه بندي كرده و سپس هر گروه را با هم كشت كنيد .
زماني كه شما درختان را براي باغتان انتخاب مي كنيد بايد به موارد زير توجه كنيد :
١ اندازه كل باغ
٢ اندازه خانه
٣ اندازه درختان ديگر طرح
اگر خانه شما بيش از حد بزرگ است براي متناسب كردن ، مي توانيد از درخت خيلي بزرگ استفاده كنيد كه آشكارا اندازه خانه را كمتر جلوه مي دهد و يا اين كه شما داراي كلبه زيبايي هستيد و مي خواهيد جذابيت آن را بيشتر كنيد ، مي توانيد از چند درخت كوچك استفاده كنيد . مراقب باشد كه از درختان نازك و باريك استفاده نكنيد زيرا كه كلبه شم ا كوچكتر به نظر ميرسد. اگر درختان را به ترتيب بكاريد از شلوغي درختان جلوگيري شده و طرح شما داراي احساس آرام و لطيفي خواهد بود . اگر شما ناحيه اي جنگلي داريد ، به جاي اين كه يك درخت را براي نقاط تأكيد بكاريد ، درختاني كه داراي تنه ستوني شكل و تاج بزرگ مي باشند را براي نقاط تأكيدي انتخاب مي كنيد كه مجموعه اين درختان يك فرم ساده طبيعي براي شما ايجاد مي كند .اگر در اين حالت شما درختان ديگري مابين آنها بكاريد نقاط تأكيدي شما نامناسب خواهد شد . بنابراين بهتر است محيطهاي خالي را با درختچه پر كنيد در ضمن كشت سر ت ا سري درخت در باغ زماني موفقيت آميز است كه نياز به سايه داشته باشيد وصرفًا بخواهيد از سايه درخت استفاده كنيد .
گياهان علفي :
گياهان علفي ، پوشش لطيف باغ يه شمار مي روند كه توليد ظرافت ، نرمي و رنگ مي كنند و ممكن است يك ساله ، دو ساله ويا چند ساله باشند . به هر حال صورت گياهاني هستند كه از بين مي روند و هميشه نمي توانند باغ را زيبا جلوه دهند . بنابراين ساختار اصلي طرح به شمار نمي روند . در حقيقت گياهان علفي تابعي از گياهان اصلي شما هستند و ظرافت و انعطاف آنها درمقابل عوامل جوي مثل باد ، ايجاد آرامش و شا دي خواهد كرد . زمينه طراحي بايد هماهنگ با گياهان علفي باشد نه اين كه با آن رقابت كند ، اين بدان معني نيست كه زمينه در طراحي اهميت ندارد ، بلكه بايد توجه روي وابستگي گونه ها با ظرافت كامل انجام شود .پرچين ها چه پيوسته باشند و چه از هم جدا قرار گرفته باشند ، به هر صورت به عنوان مرز باغ و زمينه شناخته نشده اند . درختان ودرختچه هاي برگ بزرگ مثل برگ بوي انگليسي براي استفاده به عنوان پرچين قابل قبول نيستند ، زيرا بافت خشني دارند و اثر نامطلوب ايجاد ميكنند . گونه هايي كه برگ كوچك با بافت ظريف دارند براي استفاد ه جهت پرچين مناسب هستند و زمينه خوبي براي گلها مي باشند .
ريشه بعضي از گونه ها كه براي پرچين به كار مي روند موقتًا به بستر گلها نفوذ مي كند و ممكن است مواد غذايي خاك رامصرف كند و در واقع خاك پاي گلها را فقير كنند . بنابراين بايد با استفاده از كودهاي مناس ب خاك محل كاشت گلها را تقويت نمود . هزينه اوليه ايجاد ديوار از هزينه كاشت گياهان پرچيني بيشتر است . در مدت طولاني ، نگهداري پرچينها ، به هزينه زيادي نياز ندارد و معمولاً نگهداري زيادي هم نمي خواهند . بعضي از گياهان و پرچين ها طوري كاشته مي شوند كه خيلي از نظر طراحي معماري جالبند . اگر از گياهان پرچيني استفاده مي كنيد دقت كنيد كه با كشت گياهان علفي ، باغ شلوغ به نظر نرسد .
طرح ساده با يك ديوار يا پرچين مي تواند زمينه خوبي به ويژه هنگامي كه زيبا و لطيف باشد و همچنين با گلهاي خزان پذيركشت شود ، به وجود بياور د مثل ؛ كلماتيس و پيچ امين الدوله با يك چنين زمينه اي كه شما فضا را محصور كرده ايد ، گلها شبيه نگين در انگشتر مي شوند . بسياري از گياهان علفي نياز به مراقبت بيشتري نسبت به درختان و درختچه ها دارند . به همين دليل اگر باغي فقط از گياهان علفي يا چمن درست شده باشد ، در مدت طولاني جذابيت خود را از دست مي دهد ، مگر اين كه فضامستمرًا ترسيم شود . يعني گلهاي آن مرتبًا تعويض شوند ، در اين حالت هزينه نگهداري اين چنين باغي بالاست كه گاهي اتفاق مي افتد كه باغي از گونه هاي انفرادي درست شود مثل باغ زنبق ، اطلسي و لاله و . . . .
براي گياهان دائمي ، يكساله و پياز دار بدون ترديد جايگاه خاصي در باغ موجود است . شما بايد در باغتان گياهاني بكاريد كه پرجاذبه باشند و سپس مي توانيد به عنوان گل فصلي به آن چيزي اضافه كنيد . در اين صورت دقت كنيد كه شكوفايي گل فصلي پس از گلهاي پيازي يا دائمي باشد . شما در اينجا بهترين شادي و خرمي را به باغتان مي دهيد .
اگر شما فضاي كوچكي داريد كه مي خواهيد همواره گل داشته باشيد مي توانيد از ترفندهاي مؤثري استفاده كنيد كه رنگهاي ديگري را در طول فصل برايتان ايجاد كند ، مثلاً ؛ از كشت كوكب هاي كوهي پا ك وتاه همراه با گل صد توماني استفاده كنيدزيرا ديرتر از صد توماني ها گل داده و پس از به حداكثر رسيدن شكوفايي گل صد توماني ، به گل مي نشيند . كوكب هاي كوهي پا بلند در ميان بوته هاي زبان پس قفا در پشت حاشيه كاري جالب است .پيچك ها نيز مي توانند طوري تربيت شو ند كه روي حايل و يا روي پرچين ها و حصارهاي پشت حاشيه ها و يا بالاي بوته هاي دائمي قرار گيرد . شما مي توانيد از كلماتيس گل درشت تابستانه براي اين منظور استفاده كنيد .
براي حداقل مراقبت و حداكثر تأثير پذيري شما مي توانيد از تركيب زير استفاده كنيد :
١ بيشتر از گياهان دائمي كه مستمرًا نياز به تقسيم بوته ندارند مثل صد توماني كه هر سال تكميل تر مي شود .
٢ تعدادي از گياهان دائمي كه هر ساله به تقسيم بوته نياز دارد و هر سال و يا هر دو سال يكبار تقسيم مي شوند مثل كوكب كوهي .
٣ چند گياه يك ساله كه هر سال كشت مي شوند و معروفترين آنها اطلسي ، شمعداني و يا ميموني كه همه تابستان گل دارند ورنگهاي زيبايي به باغ مي دهند .
٤ كشت توأم ، پيازها در ميان گياهان دائمي و يا درختچه ها مثل كوكب ها ، سوسن ها كه به طور طبيعي رشد مي كنند ومراقبت زيادي هم نمي خواهند .
در بهار حاشيه ها به وسيله كوكب ها زرد رنگ مي شود و اثر رنگ برگهاي آنها نيز طولاني خواهد بود . در تابستان مي توان گل پامچال كه رنگ غليظي دارد را با بگونياي پيازي تركيب كرد ، اما اگر شما طالب رنگ نيستيد مي توانيد از رنگ سرد سبز همراه با رنگهاي كمرنگ گلها استفاد ه كنيد يعني از سوسن ها و يا گياهاني كه در تمام تابستان شكوفايي دارند استفاده كنيد . حاشيه هايي كه در پائيز مورد استفاده قرار مي گيرد در بهار سخت مي شوند مگر اين كه شما از لاله ها و گياهان يك ساله مثل اطلسي ياميموني استفاده كنيد . بعد از آن بهتر است از داو ودي ها و گل ستاره اي استفاده شود كه در فصل پائيز روي گل هستند ، درصورتي كه يكساله ها در مرحله خاتمه شكوفايي مي باشند و برعكس در تابستان كه گلهاي يكساله در حال گل دهي هستندداوودي ها و ستاره اي ها در حال تكميل شدن برگ و گل هستند و در پائيز شكوفه هايشان باز مي شوند . حاشيه باغچه ها در بهارنگهداري زيادي نياز ندارند چون گياهان دائمي مي توانند به صورت قطعه قطعه و بدون تقسيم بوته در چند سال حاشيه ها را مزين كنند . حاشيه كاري با گلهاي پائيزه نگهداري بيشتري مي خواهند ، زيرا بايد در پائيز بوته ها تقسيم شدند و دوبا ر هر سال كشت شوند . براي تسهيل كار بهتر است يك ناحيه را گروه بندي كرده و به جاي پراكنده كاري از توده كاري استفاده كنيد .
فرم گل سنبله يا سرگرد :
حاشيه اي در وسط تابستان با گلهايي كه به شكل سنبله هستند بسيار مناسب است مثل زبان درقفا كه با تضادي كه با گلهاي سرگردايجاد مي كند جالب به نظر مي رسد مثل گل صدتوماني و نوعي شقايق . كشت اينگونه گلها در حاشيه مانند نت هاي موسيقي است كه در يك سمفوني موجود است يعني هر آهنگ سازي ممكن است همنوا اختصاصي بسازد اما اساس اوليه همه آهنگسازان يكي است . شما با درك و فهم اساس اوليه همه عناصرهاي گوناگون بهترين نتيجه را مي توانيد بدست آوريد و آنها را به طورمناسب تركيب كنيد مثل آن آهنگساز كه موزيك را پيش از ساختن آهنگ مي شناسد .
فرم گلها مهمترين عنصر طرح است كه داراي سه طبقه است :
١ فرم سنبله
٢ سرگرد
٣ شكل مابين سنبله و سرگرد .
سنبله زبان پس قفا در گياه لوپن مثل موزيك كه به آن اكو داده مي شود و در آخر فصل گل ميمون كه فرم سنبله دارد تكرار مي شود و سوسن ها نيز زمينه فرم هاي سنبله مي باشند . فرمهاي سرگرد در گياه صد توماني ، شقايق و در آخر فصل در شمعداني وكوكب كوهي مي توان يافت .
پرچين ها زنبق ريش دار حد واسط اين دو فرم است ، گرچه سرگرد بودن آن بيش از فرم سنبله است . رزهاي رونده روي فرم سرگرد را ايجاد مي كنند كه در مقابل آنها ، زبان پس قفا كه فرم سنبله دارد بسيار مناسب است . شقايق ها چون
حصارهادر وسط تابستان برگهايشان مي ريزد نياز ندارند كه با پوشش ديگري همراه باشند .
بدانيد كه فرم سنبله تأكيد طرح به شمار مي آيد و مي توانيد با ايجاد تسلسل با يك سري فرم هاي گرده هارموني و هماهنگي به وجود آوريد . تجربه نشان داده است كه شقايق ، گل صدتوماني و زنبق داراي گلهاي منفرد نسبتًا بزرگ هستند و متوجه مي شويدكه ، در اينجا نيز درجه بندي اندازه ها مطرح است . صد توماني هاي هيبريد شده بزرگترين فرم سرگرد را دارا هستند و شقايق هافرم سرگرد ديگري دارند اندازه شان كوچكتر است . در حاشيه كاريها ، فرم بزرگ نيز تأثير فراواني د ارد به مدت طولاني ميتواند حاشيه را مزين كند به ويژه زماني كه هنوز شكوفه ها باز نشده اند ، برگ گياه ني همان تأثير زنبق را در تركيب مي گذارد .
البته بايد شرايط اقليمي را درنظر گرفت يعني مشخص كرد كه آيا كشت بايد در آفتاب باشد يا سايه ، به هر حال از چند برگ مي توان در تركيب استفاده كرد . زنبق رشتي براي تأكيد مورد استفاده قرار مي گيرد به ويژه اگر در ناحيه نيمه سايه در سمت شمال درخت بلوط كشت شود . زنبق ريش دار كه سبز مايل به خاكستري است در محل آفتابي رشد مي كند .
منحني ها و پشته ها :
در كشورهايي مانند انگليس ، ايتاليا و فرانسه ، خانه ها كوچك ساخته شده اند و براي بزرگ جلوه دادن آن مردم فضاي سبز خانه را به صورت پشته و تراسبندي و يا به صورت ديوارهاي به هم پيوسته مي سازند . براي بسياري از مردم خطوط منحني جز چيزي ترسيم شده به روي كاغذ ، معني ديگري ندارد . اما حقيق ت امر اين است كه آنها شبيه شكلهايي در روي زمين هستند . يك خط منحني ، خطي است كه تمام اجزاء را در يك سطح قرار مي دهد . حلقه دور لاستيك شنا نيز مي تواند يك پشته به شمار آيد .ايجاد اين پشته ها جنبه كاربردي در معماري باغ خواهد داشت . يك طراحي ، زماني زيبا جل وه مي كند كه داراي طرح هوايي بوده و يا ساختماني كه منحني هاي خطوط آن از يك نيروي طبيعي برخوردار است ، زيبايي بيش از حدي خواهد داشت . دركشورهايي كه داراي زمين صاف هستند ، معمولاً پشته هايي نيز وجود دارد . براي افرادي كه تجربه ندارند ، بايد گفت كه حتي يك قطعه زمين صاف هم مي تواند پشته هاي پيچ خورده خفيف داشته باشد .باغ كوچك ، براي اينكه بزرگتر جلوه كند به پشته نياز دارد . در فصلهاي قبلي ، توسعه تئوري خارج از انحناء و داخل آن وچگونگي ارتباط با درختان و درختچه ها و گياهان علفي ، نشان داده شده است . قدم بعدي ارتباط داخل و خارج انحناء با خطوط پشته اي است . يك راه علمي آن است كه منحني هاي پشته اي با منحني هاي بستر كشت موازي باشند ، به عبارت ديگر بستركشت يكي از سري منحني هاي پشته اي است . اين ، مي تواند راه حل مناسبي براي آپارتمان كوچكي باشد كه در يك باغ واقع شده و كاملاً محصور است .اين روش بيشتر براي باغ هاي ژاپني استفاده مي شود و چون ناحيه هاي كوچك زيادي دارند براي بزرگ جلوه كردن اين باغها ازاين روش استفاده مي شود . براي ايجاد پشته هاي متفاوت و ملايم مجبوريد از مكانهاي شيب دار استفاده كنيد . پيروي از اين روش معمولاً بهترين روش در باغهاي متوسط است . ارتباط بين منحني ها و پشته ها در چنين باغهايي با زاويه هاي درست برقرارمي شود . اگر از اين قانون پيروي كنيد ، شيب ملايمي را به وجود خواهيد آورد و پشته هاي شما نيز ملايم به نظر خواهند رسيد .
قانونًا منحني ها و پشته ها بايد موازي يا داراي زاويه درست باشند تا خسته كننده به نظر نرسند . اگر شما از اين روش استفاده كنيدارتباط موزون و هماهنگي را به دست خواهيد آورد و باغتان چهره زيبايي به خود مي گيرد .
بزرگتر جلوه دادن منظره :
اين عمل از طريق راههاي بسياري صورت مي گيرد . سطح زمين باغ كه به طور يك دست سنگ فرش شده و توسط آجرهاي خوابيده در حاشيه آن كه به صورت تيغ ماهي طراحي شده است ، مي تواند فضاي سبز موجود را بزرگتر جلوه دهد . بهتر است ناحيه مورد نظر چمن كاري شده و يا با سنگ فرش تقسيم بندي شود . جايي كه داراي آب و هواي مرطوب و سرد است ، ازسنگ فرش براي آن منطقه استفاده كنيد ، جهت بزرگ نمايي فضاي مورد نظر استفاده از گياه اهميت بسيار دارد . طرح هاي باغهاي ژاپني مي توانند الگويي براي طراحي باغهاي ديگر باشند و اين اصول براي حيات خلوت باغها ، جنبه كاربردي دارد واساسًا مي توان طرح را طوري پياده كرد كه تسلسل بافت برگها در آن رعايت شده باشند .
با یاد خدا