مزاياي آهك پاشي و معايب آهك پاشي :

1.      حذف عوامل بيماري زا و ضد عفوني نمودن محيط 2. استحكام خاك استخر

2.      جلوگيري از نوسانات شديد Ph  طي دوره پرورش 3. خنثي نمودن آب هاي اسيدي

3.      حذف حيوانات مزاحم ( لارو ماهيان هرز – لارو قورباغه و … )  4. حذف جلب ها و گياهان آبزي

5. حذف لجن ايجاد شده در كف استخر ( از طريق تبديل مواد آلي به معدني )

مقدار آهك مصرفي بستگي به نوع آهك و Ph  و نوع خاك دارند .

انواع آهك :

1.      آهك كشاورزي : سنگ معدني خرد شده و پخته شده ( در صورت جذب آب توليد حرارت و گاز مي كند )

2.      آهك زنده : سنگ معدني خرد شده و پخته شده ( در صورت جذب آب توليد حرارت و گاز مي كند )

3.      آهك ساختماني : آهك زنده آب ديده كه به صورت پودر درآمده است .

4.      سنگ آهك : قطعه هاي بزرگ سنگي كه پس از ايجاد تغييرات به شكل آهك معمولي درخواهد آمد .

                                           مقدار مصرف آهك بر اساس نوع آهك :

نوع آهك	ميزان مصرف به كيلوگرم در هكتار
سنگ آهك	1100
آهك زراعي	2200
آهك ساختماني	110
آهك زنده	200

از لحاظ كيفيت آهك زنده بهتر از انواع ديگر خواهد بود و پس از آن آهك ساختماني به دليل نياز به حجم كم مصرفي در اولويت بعدي قرار مي گيرد .

                             ميزان آهك ها بر اساس جدول زير مي توان برآورد كرد :

نوع آهك	ضربدر عدد	مقدار مورد نياز آهك از نوع
كشاورزي	56%	آهك زنده
كشاورزي	74%	آهك ساختماني
زنده	79/1	آهك كشاورزي
زنده	32/1	آهك ساختماني
ساختماني	76/.	آهك زنده
ساختماني	35/1	آهك كشاورزي

                             آهك مورد نياز ( براي يك هكتار ) بر اساس Ph  و نوع خاك :

Ph  خاك	خاك رسي	خاك رسي شني	خاك شني	خاك لومي شني
كمتر از 4	4000	2000	1500	5100
بين 5/4-4	3000	1500	1250	4200
بين 5-5/4	1500	1250	1000	3400
بين 5/5-5	1000	750	400	2500
بين 6-5/5	750	500	250	1500
بين 5/6-6	500	500	250	800

 

مشخصات آهك خوب :

1.      دارای رنگ سفيد روشن

2.      كاملا به حالت پودر باشد .       3. آب گرفته نباشد .

معايب آهك پاشي :

در صورت عدم رعايت ميزان و در نظر نگرفتن شرايط محيط امكان افزايش بيش از حد Ph استخر وجود دارد . در مواقعي از آهك استفاده مي شود نمي بايست كودهاي فسفاته به طور هم زمان با آن به استخر وارد شد چون باعث ته نشين شدن فسفر و از دست رفتن آن به ميزان 80 تا 90 درصد مي شود . ( اثر متقابل آهك و كودهاي شيميايي ) .

نحوه پاشيدن آهك به صورت كپه اي در نقاط مختلف استخر و پخش كردن آن در تمامي سطح و بدنه ها مي باشد در محله هاي عميق تر و نزديك خروجي آب بايست مقدار بيشتري آهك پاشيده شود . آهك پاشي بايد در روزهاي آفتابي در جهت وزش باد و به محيط مرطوب داده شود . آهك خود به عنوان يك كود نيز در تامين كلسيم مورد نياز استخر عمل مي كند .

آماده سازي استخر :

اصول اساسي آماده سازي استخر قبل از ماهي دار كردن عبارتند از :

1.      تخليه و خشك كردن استخر ( در صورتي كه در دوره قبل استخر مورد استفاده بوده است )

2.      آهك پاشي

3.      شخم و ديسك زدن بستر استخر

4.      دادن كود پايه

5.      آبگيري

6.      نصب و كنترل صافي ها

خشك كردن استخر : اين عمل مي بايست بين يك تا 3 ماه به طول انجامد تا طي اين مدت استخر كاملا خشك شده و رنگ سياه كف به قهوه اي تغيير يابد و امكان راه رفتن در استخر به وجود آيد .

دلايل خشك كردن استخر :

1.      تابش نور آفتاب و يخ بستن در زمستان باعق از بين رفتن انگلها و پارازيت ها مي شود .

2.      عدم دسترسي تخم ماهي هاي هرز به رطوبت و از بين رفتن آنها .

3.      تبديل لجم و مواد آلي كف استخر به مواد معدني در اثر تركيب با هوا .

4.      گازهاي سمي محبوس بين ذرات لجن آزاد خواهد شد .

شخم و ديسك زني كف استخر :

عمليات شخم زني به منظور افزايش تبادل اكسيژن بين هوا و لايه سطحي خاك انجام مي شود در صورت انجام شخم سطح تبادل هوا با خاك 10 برابر خواهد شد معمولا شخم زني سطحي انجام مي شود . اما در برخي موارد مانند زماني كه استخر بزرگ بوده و مقدار زيادي ني در آن رشد كرده باشد و يا زماني كه لايه هوموسي كف استخر ضخيم بوده و شخم زدن آن مشكل است نياز به شخم عميق مي باشد .

در استخرهاي با حاصلخيزي پايين يا متوسط نياز چنداني به عمليات شخم زني نیست بهترین نتيجه در مورد شخم زني كف استخر زماني حاصل خواهد شد كه خاك كف 180 درجه زير و رو شده باشد . بايد در نظر داشت كه انجام شخم سطحي در مواردي كه رويش ني درون استخر زياد باشد امكان تكثير آن را از طريق قطعه قطعه كردن ريزوم فراهم مي كند . در طي عمل شخم زني گازهاي محبوس به جاي مانده در لايه كف استخر ( مانند گاز آمونياك و متان ) به طور كامل خارج خواهد شد . بهترين وسيله جهت شخم زني  ماشين شخم زدن چرخنده  مي باشد كه توسط تراكتورهاي چرخ دار يا زنجيري كشيده مي شود . در صورت ايجاد كلوخ هاي بسيار بزرگ در كف استخر قبل از خشك شدن كامل اقدام به ديسك زدن مي كنند . اين عمل موجب خرد شدن كلوخ ها و تكميل عمليات شخم زني خواهد شد .

آهك پاشي :

معمولا آهك پاشي بعد از خشك كردن استخر در زماني كه هنوز مقداري رطوبت در ته استخر وجود دارد و يا چاله هاي باقي مانده در كف استخر مقداري آب در خود نگه داشته اند بايست انجام شوند و در مواردي نيز در صورت زياد بودن مقدار لجن و احتمال وجود تخم و يا لارو ماهيان هرز – قورباغه و … بعد از انجام عمليات شخم يك نوبت ديگر نيز آهك پاشي انجام مي گردد

كود پايه :

اصولا سه نوع كود دهي در استخرهاي پرورش ماهي گرمابي صورت مي گيرد :

1.      كود پايه : قبل از آب گيري استخر با استفاده از كودهاي حيواني آلي يا كودسبز.

2.      كود آغازي : در زمان آب گيري و قبل از ماهي دار كردن به عنوان كود استارتر

3.      کود دوره ای: در طول دوره پرورش و به منظور افزایش تعداد زی شناوران صورت می گیرد.

آب مورد نياز استخرها :

ميزان آب مورد نياز جهت پر كردن استخر به عوامل مختلفي بستگي دارد از آن جمله تبخير، پرت آب و نفوذ پذيري خاك استخر مي باشد . ميزان تبخير تحت تاثير دماي محيط و مساحت استخر خواهد بود در استان فارس ميزان تبخير از سظح حدود 2 تا 5/3 ليتر در ثانيه برآورد مي شود كه براي جبران آن مي بايست محاسبات لازم صورت پذيرد عوامل فرعي ديگري بجز دما در تبخير آب استخر موثر خواهد بود به عنوان مثال وزش باد ، شدت تابش نور خورشيد و …

ميزان نفوذ خاك استخر نيز در برآورد آب مورد نياز بايست لحاظ گردد جنس ، بافت خاك ، ميزان خلل و فرج طبيعي و … در نفوذ پذيري خاك تاثير دارد وجود حداقل 30% رس در بافت خاك جهت كاهش نفوذ پذيري خاك موثر خواهد بود . پرت آب استخر به مفهوم نشت آب از ديواره ها و دريچه هاي خروجي مي باشد تبخير در كنار پرت آب ميزان آب از دست رفته را نشان مي دهد . ميزان آب مورد نياز استخر بستگي به حجم استخر و ميزان آب از دست رفته دارد به طور مثال اگر عمق استخر 5/2 متر در نظر گرفته شود ميزان آب مورد نياز براي يك هكتار 25000 متر مكعب خواهد بود كه به آن مقدار 3 تا 4 ليتر در ثانيه آب از دست رفته اضافه مي كنيم .

عمليات آبگيري :

در زمان آبگيري به ازاء هر هكتار يك توده كود گاوي به عنوان كود آغازي در كيسه هاي كنفي ريخته و در مسير ورود آب گذاشته تا موجب غني سازي آب گردد پس از 1 تا 2 هفته شفافيت اندازه گيري مي گردد در صورتي كه شفافيت بالا باشد ( 30تا 40 سانتي متر ) حدود 100 كيلو كود فسفاته و 150 كيلو كود نيترات آمونيوم را در آب حل كرده و در استخر مي پاشند ( اگر شفافيت 25 تا 30 سانتي متر باشد نصف ميزان فوق كود شيميائي مصرف مي شود ) . پس از به دست آمدن شفافيت مطلوب ، استخر آماده ماهي دار كردن خواهد بود .

تاسيسات مورد نياز احداث استخر پرورش ماهيان گرمابي :

1.      سيستم هاي آبرساني و تاسيسات لازم ( مانند حوضچه فيلتراسيون – ايستگاه پمپاژ و كانال هاي آبرسان )

2.      دريچه ورودي و خروجي آب

3.      كانال هاي تخليه آب و حوضچه صيد

4.      ساختمان استخر

مراحل ساخت استخر شامل موارد زير می باشد :

1- نقشه برداري  2- خاكبرداري  3- انتقال خاك براي ديواره سازي  4- ديواره سازي توام با كوبيدگي                      5- شيب بندي داخلي و خارجي 6- ساخت دريچه خروجي 7- ساخت كانال آبرساني و زهكش ها 8- ساخت دريچه ورودي 9- تنظيم شيب داخلي استخر

موارد 1 تا 4 توسط كارشناسان اين حرفه انجام خواهد شد و نظارت و اطلاع از موارد ديگر در حيطه دانش پرورش دهنده مي باشد .

شيب :

الف ) شيب كف استخر : شامل شيب ورودی و خروجي و شيب كناره ها به مركز (که وارد شيب ورودي خروجي        مي گردد) است شيب كف استخر را معمولا حدود 2 تا 3 در هزار در نظر مي گيرند .

ب ) شيب ديواره ها : ديواره هاي داخل و خارج استخر به جهت استحكام در مقابل فشارهاي آب و همچنين عدم نفوذ آب بايد داراي شيب باشد اين شيب به نسبت ( 1 به 1 ) تا ( 1 به 8 ) مي تواند متغير باشد كه بستگي به جنس خاك و ابعاد استخر و مزرعه پشت ديواره دارد هرچه خاك ديواره سبكتر باشد شيب ديواره را بيشتر در نظر مي گيرند .

انواع ديواره ها :

1.      ديواره هاي ساده : ديواره هايي كه با پركردن خاك و كوبيدن آن ساخته مي شود .

2.   ديواره هسته دار: اگر بخشي از ديواره داراي خام ماسه اي بوده و آب نشست مي كند آن قسمت را برداشته و با پلاستيك يا خاك رس يا لايه نفوذ ناپذير درست مي كنند كه آن را ديواره هسته دار مي گويند .

3.   ديواره ديافراگم دار : اگر كل ديوار و يا كف استخر را با يك لايه نفوذ ناپذير درست كرده و يك لايه خاك روي آن قرار دهند اصطلاحا ديواره را ديافراگم دار مي گويند .

اندازه وابعاداستخر موارد زیر در انتخاب اندازه و ابعاد استخر تاثیر دارد

هزينه ساخت : هر چه استخر بزرگتر باشد هزينه نسبي كمتري براي ساخت نياز دارد چون ديواره ها در استخرهاي كوچكتر سطح زيادي را اشغال مي كند .

1.   كاربرد آن ها در پرورش : هدف از ساخت انواع استخر ( نوزادگاه – بچه ماهي انگشت قد و … ) در طراحي اندازه و ابعاد آن موثر است .

2.      زمان لازم براي پر و خالي كردن استخر : در زمان صيد و عمليات پرورش تاثير دارند .

3.   شرايط توپوگرافي اراضي : اگر محدوديت توپوگرافي وجود نداشته باشد صيد به طريقه تخليه در حوضچه صيد انجام مي شود در غير اين صورت اختلاف عمق در ورودي و خروجي استخر را در حداقل ممكن انتخاب مي كنند .

به طور كلي استخرها را به صورت مستطيل شكل به نسبت ( 2 به 1 ) و يا ( 3 به 1 ) در جهت شرق به غرب احداث  مي كنند تا علاوه بر استفاده از حداكثر نور خورشيد مديريت كودهي تغذيه و صيد آسان تري را به همراه داشته باشد مناسب ترين ابعاد استخر حدود 7500 مترمربع مي باشد ( 150 متر طول و 50 متر عرض ) كه اين ابعاد براي استخرهاي ماهي انگشت قد و يا لارو ماهي كوچكتر انتخاب مي شود .

چند نكته مهم در ساخت استخر و ديواره ها :

1.      اگر كانال آب از وسط تاج ديواره عبورمي كند حداقل عرض بايد 6 متر باشد .

2.      اگر دو طرف ديواره استخر باشد عرض دیواره آن را 2 تا 3 متر انتخاب مي كنند .

3.   اگر در يك قسمت استخر زراعت يا باغ وجود دارد عرض تاج 3 متر و شيب سمت بيرون را 1 به 4 يا بيشتر در نظر مي گيرند تا آب به بيرون درز نكند .

4.      به ازاء هر 40 سانتي متر خاكريزي ديواره ، يكبار كوبيدن خاك ضروري است .

5.   پس از ساخت بايست چندبار استخر را آبگيري و تخليه نمود تا خطر گل آلودگي آب در زمان ماهي دار كردن استخر از بين برد .

6.   اگر خاك كف استخر حاصلخيز باشد مقداري از آن را ( حدود 15 سانتي متر ) برداشته و پس از اتمام مراحل ساخت در كف استخر مي پاشند در اين صورت براي سال اول نياز به كودهي نخواهد بود .

7.      در محاسبه ارتفاع ديواره بايد گود برداري از كف نيز به آن اضافه شود .

8.      معمولا یک چهارم ارتفاع ديواره را گودبرداري و سپس اقدام به ساخت ديواره مي كنند .

9.      اگر قسمتي از ديواره شني باشد مي توان با افزودن آهك به آن استحكام بخشيد .

ورودي آب :

انواع ورودي شامل :

1-    ثقلي ( خود جاري ) بدون مصرف انرژي و با هزينه بسيار كم

2-    غير ثقلي ( پمپاژ ) با صرف انرژي و هزينه زياد

الف ) آب ثقلي : معمولا از رودخانه يا كانال تامين مي گردد و در نتيجه احتمال وجود موجودات مزاحم در آن زياد است جهت جلوگيري از وجود ماهيان هرز و ضايعات ديگر در مسير كانال ورود آب ابتدا يك توري با سوراخهاي درشت براي جلوگيري از ورود اشياء درشت و با فاصله كمي توري با سوراخهاي ريزتر و در مرحله سوم توري ديگري با سوراخهاي بسيار ريز تعبيه مي كنند تا از ورود هر گونه موجودات مزاحم و يا حتي تخم ماهيان هرز به داخل استخر جلوگيري شود اصولا قبل از ورود آب از اين طريق به درون استخر اصلي مي بايست آب به درون استخر مادر يا حوضچه رسوبگير وارد و سپس به استخر اصلي انتقال يابد .

ب ) آب غير ثقلي : چون اين نمونه تامين آب معمولا از طريق چاه ها انجام مي شود و آب چاه فاقد اكسيژن لازم است بايد ترتيبي اتخاذ شود تا با متلاطم كردن آب و ورود آن به صورت پخش در هوا اكسيژن جهت تنفس ماهي ها فراهم شود .

انواع خروجي آب :

 1- خروجي مانك

2- ريوالدي

 3- اتصال زانوئي

 4- شكاف ديواره

 5- غير ثقلي

خروجی مانك : خروجي مانك مناسب ترين خروجي آب استخر است . زيرا تخليه از كف و سطح را ميسر مي سازد مانك در واقع يك پنجره خروجي بتوني است كه با برداشتن دريچه هاي جلو دهانه امكان خروج آب از طريق کانالهای تخليه را فراهم مي كند بديهي است جهت جلوگيري از خروج ناخواسته ماهي ها از اين طريق توريهايي در پشت آن قرار داده     مي شود .

روش ريوالدي : لوله هاي قابل انعطاف كه در هنگام ساخت بدنه استخر در آن كار مي گذارد سربالاي آن را به وسيله طناب محار كرده و در زمان نياز به درون آب رها مي كنند در طرف ديگر لوله معمولا يك شير آب قرار مي دهند تا بتوان مقدار آب خروجي را تنظيم كرد شايان ذكر است در سمت بالاي لوله جهت جلوگيري از مكش و خروجي ماهي ها به وسيله تور مسدود مي گردد .

اتصال زانوئي : كاملا شبيه روش ريوالدي تنها به جاي استفاده از لوله انعطاف پذيري از زانو استفاده شده در طرف ديگر نيز شير تعبيه نمي شود .

شكاف ديواره : در اين روش فقط تخليه از سطح صورت مي گيرد و تخليه ممكن است با تخريب ديواره همراه باشد . براي استخرهاي كوچك روش ريوالدي و زانويي مناسب است اما براي استخرهاي بزرگ تر از 5 هكتار خروجي مانك بهتر است .

خروجي غيرثقلي: اين روش با استفاده از الكتروپمپ انجام مي شود كه مستلزم صرف هزينه بيشتر و دقت بالاتر است .

صفحات صافي :

در مسير ورودي به استخر جهت جلوگيري از ورود ماهيان هرز و اشياء متفرقه از انواع صافي ها استفاده مي شود و پس از ورود آب به استخرهاي رسوبگيري با رهاسازي ماهيان شكارچي ( مانند سوف اردك ماهي ، اسبله و … ) به مبارزه بيولوژيک عليه ماهيان هرز مي پردازند . يكي از اين نوع صافي ها صافي هاي شني است به صورت جداره اي حد فاصل استخر رسوب گير و استخر اصلي قرار مي گيرد كه از ورود گل و لاي و ديگر عوامل خارجي جلوگيري مي كند .

علاوه بر صافي شني از توريها نيز در ورودي آب استفاده مي كنند معمولا اندازه توري هاي را 50*75*100 سانتي متر مكعب در نظر مي گيرند حداقل ارتفاع آب از قفس توري بايد نيم متر باشد مسلما چنين صافي هايي نياز به سركشي مداوم دارند .

انواع استخر از لحاظ نوع ماهي :

الف – استخر لارو ماهي : مساحت آن حدود نیم هكتار مي باشد كه ماهي هاي تازه به تغذيه افتاده را به مدت يك ماه در آن نگهداري و سپس به استخر بچه ماهيان انگشت قد منقل مي كنند ميزان تراكم ماهي در اين نوع استخر 100 قطعه در هر متر خواهد بود .

ب – استخر بچه ماهيان انگشت قد : در اين نوع استخر بچه ماهيان سال اول را نگهداري مي كنند مساحت آن حدود يك هكتار مي باشد عمق اين استخر نسبت به استخر پرواربندي كمتر خواهد بود و تراكم كشت در آن 100 تا 150 هزار بچه ماهي در هر هكتار خواهد بود .

ج – استخر پرواربندي : ماهيان سال دوم زندگي خود را اين نوع استخرمي گذرند مساحت اين نوع استخر بيش از يك هكتار مي باشد عمق مناسب آن حدود 2 متر و به شكل مستطيل مي باشد حداكثر اندازه آن را 4 هكتار در نظر مي گيرند تا از لحاظ مديريت غذادهي و صيد راحت تر باشد .

د – استخر زمستان گذراني :

اين نوع استخر براي محافظت ماهي در مقابل خطر يخ بندان و پرندگان ماهي خوار در فصل زمستان استفاده مي شود كه شرايط آن به شرح زير است :

1.      طول آن 8 برابر عرض می باشد .

2.      در نزديكي محل نگهباني احداث مي شود .

3.      عمق آن حدود 3 متر باشد ( بيشترين عمق در بين استخرها )

4.      كود دهي در اين استخرها صورت نمي گيرد .

5.      تابستان به صورت خشك نگهداري مي شود .

6.      در اطراف آن نخ و حصار جهت جلوگيري از حمله پرندگان احداث مي شود .

7.      در صورت يخ زدگي لايه سطحي آن را شكسته و از استخر خارج مي كنند .

و – استخر رسوب گير ( استخر مادر )

اين نوع استخر در مناطقي كه ورودي به استخر گل آلود يا در مقاطعي از سال خشك است ساخته مي شود تا ضمن تسويه آب به عنوان نگهداري آب نيز عمل نمايد .

معمولا اندازه آن 10% اندازه كل استخر در نظر گرفته مي شود كه عمق آن 3 و ديواره هاي آن ستوني ساخته مي شود و از لحاظ توپوگرافي بالاتر از ساير استخرها قرار مي گيرد .

ه – استخر و نگهداري مولدين :

اين استخر براي نگهداري ماهيان مولد احداث و بين 1000 تا 3000 مترمربع وسعت و 1 الي 2 متر عمق دارد .

پرورش ماهي در استخرهاي ذخيره آب كشاورزي :

1.   استخرهاي بتوني : اين نوع استخر معمولا براي پرورش ماهي قزل آلا و يا كپور معمولي استفاده مي شود و سر ريز آب جهت استفاده در بخش كشاورزي استفاده مي شود نكته مهم آنكه مي بايست حداقل 80 سانتي متر آب درون استخرها حفظ و بقيه صرف فعاليت هاي كشاورزي شود .

2.      استخرهاي خاکي :

اين گونه استخر به دو نوع تقسيم مي شود .

الف – استخرهاي كوچكتر از 5 هكتار : شرايط مديريتي آن مانند استخرهاي كوچك است مشروط بر آن كه مقدار تعويض آب آن كم باشد در غير اين صورت براي پرورش كپور نقره اي زياد مناسب نخواهد بود .

ب – استخرهاي بزرگتر از 5 هكتار : به دليل آن كه عمق اين گونه استخرها بيش از 5 متر است مي توان به صورت پلي كالچر در آن ها محصول خوبي به دست آورد مشروط بر آن كه ماهي سوف يا اردك ماهي براي مقابله با ماهي هاي هرز در آن رها سازي شده باشد درصد رها سازي ماهي به ميزان استفاده از ذخيره آب بستگي دارد ، يعني اگر روزانه 20 درصد خروجي آب و همين مقدار ورودي آب داشته باشيم مي توان 10 تا 20 درصد فيتوفاگ 2 تا 5 درصد بيگ هد 30 درصد كپور معمولي و 50 درصد آمور رها سازي كرد .

انتخاب محل و نوع استخر :

براي انتخاب محل و نوع استخرهاي پرورشي عموما سه مورد در نظر مي گيرند :

1.      نوع خاك

2.      نوع آب و محل تامين آن

3.      وضعيت پستي و بلندي زمين ( توپوگرافي )

نوع خاك : همانگونه كه قبلا ذكر شد يكي از محاسن پرورش ماهيان گرمابي استفاده از خاك هاي غير مستعد جهت كشاورزي است اما در انتخاب نوع خاك مناسب جهت احداث استخر مي بايست دقت عمل زيادي به كار برد به طور مثال خاك هاي سبك به دليل امكان نشت محيط مناسب براي ساختن استخر نخواهد بود .

جهت تست مقاومت خاك مقداري از آن را برداشته الك مي كنيم و پس از تركيب با آب به صورت گلوله اي در سايه  مي گذاريم اگر با فشار انگشت خاك از هم پاشيده شود مناسب و در غير اين صورت مقدار رس آن زياد مي باشد و در صورت استفاده در ديواره استخر ترك برداشته و آب نشت مي كند . از طريق لمس خاك بين انگشتان دست نيز مي توان به مناسب بودن خاك پي برد و به اين صورت كه خاك شني دانه هاي زبر در بين دو انگشت قابل احساس خواهد بود رس زياد باعث چسبندگي زياد خواهد شد پس براي تهيه ديواره بايد خاك نه زياد چسبنده و نه زياد ليز باشد .

خاك هاي لومي 40 درصد رس و 40 درصد شن و 20 درصد سیلت دارد از اين رو براي ساخت استخر مناسب است.

PH  خاك حتي المقدور باعث خنثي و يا كمي قليايي باشد در صورتي كه PH  آب مورد استفاده اسيدي باشد        مي بايست PH  خاك حتما قليايي باشد هدايت الكتريكي عصاره اشباع خاك بايد از 6000 و هدايت الكتريكي خاك از 4000 ميكروموس بر سانتيمتر تجاوز نكند . خاك مي بايست از لحاظ پتاسيم فسفر و ازت غني باشد هرچه تراكم اين سه عنصر بيشتر باشد نياز به كودهاي شيميايي كمتر خواهد بود . حتي الامكان از به كاربردن خاك هاي سولفاته كه باعث اسيدي شدن آب مي باشد بايد خودداري شود .

آب :

معيار بعدي در ساخت استخرهاي پرورش ماهي آب مناسب مي باشد .

منابع تامين آب به دو دسته منابع رو زميني و منابع زير زميني تقسيم مي شود .

منابع رو زميني شامل رودخانه – نهر – جويبار – هرزآب فصلي و … مي باشد . كه از لحاظ ميزان اكسيژن محلول غني تر اما از نظر احتمال آلودگي آسيب پذير مي باشند .

منابع زيرزميني شامل قنات چشمه و چاهها مي باشد كه از لحاظ مواد غذايي و اكسيژن فقيرتر بوده و جهت بارور نمودن آب به مدت زمان بيشتري نياز است .

در تامين آب مورد نياز استخرها مي بايست موارد زير مورد نظر قرار گرفته شود .

1.      تبخير سطحي

2.      نفوذ پذيري خاك

3.      پرت آبي

توپوگرافي :

توپوگرافي در واقع بيانگر ميزان پستي و بلندي هاي سطحي زمين است .

زميني براي احداث استخر مناسب است كه داراي ناهمواري هاي كم و حتي الامكان مسطح باشد تا ضمن كاهش هزينه هاي خاك برداري و تسطيح اوليه امكان احداث استخرهاي منظم با وسعت مناسب فراهم آورد . استخرها را مي توان درون دره ها و يا زمين هاي مسطح ايجاد نمود كه براي انجام اين امر نقشه برداري و عمليات كارشناسي بروي منطقه مورد نظر بايد انجام گيرد و بر اين اساس استخرها را در محل هاي زير احداث مي كنند . شيب مناسب جهت احداث استخر بين صفر تا پنج درصد است كه بهترين آن يك درصد خواهد بود .

انواع استخرها از لحاظ محل احداث :

1.   استخرهاي متوالي در دره ها : اين گونه استخرها در دره ها با شيب كم ساخته مي شود خروجي آب در اين نوع استخر بالاتر از ورودي آن قرار مي گيرد آبگيرهاي ايجاد شده توسط سدهاي خاكي از اين نوع استخر مي باشد .

2.   استخرهاي دامنه اي يا حاشيه اي : در شيب حاشيه كوه ها يا دامنه ها احداث مي شود كانال آبرساني در بالا و خروجي آن ها به نهر يا رودخانه پايين دامنه منتهي مي شود طبيعتا اين گونه استخرها در معرض خطر سيلاب و گل آلودگي در زمان بارندگي شماي كلي اين گونه استخرها به صورت زير خواهد بود .

3.   استخرهاي مسطح در شاليزار يا استخرهاي مصنوعي : در زمين هاي نسبتا هموار و در حد شيب مجاز احداث     مي گردند هر چهار طرف آن به وسيله خاكريزها محصور مي گردد هزينه ساخت اين نوع استخرها نسبتا زياد است .

ريخت شناسي ماهي ها

ماهي ها غالبأ بدن دوکي شکل و کشيده دارند که از سه جزء اصلي سر ، تنه و دم تشکيل شده است .

سر: از نوک پوزه تا انتهاي سر پوش آبششي

تنه: از انتهاي سر پوش آبششي تا مخرج

دم: از مخرج تا انتهاي باله دمي

_ انواع باله ها

باله هاي زوج شامل باله هاي سينه اي و شکمي هستند .

باله هاي فرد شامل باله هاي پشتي دمي مخرجي مي باشد .

وظايف هر يک از باله ها به شرح ذيل است :

الف ) حرکت به جلو توسط باله دمي

ب ) حرکت به طرفين و بالا و پايين و توقف توسط باله هاي شکمي و سينه اي

ج ) مقاومت در برابرفشارهاي جريان آب توسط باله هاي پشتي و مخرجي

د ) تغيير شکل اندام تناسلي در بعضي ماهي ها توسط باله مخرجي و شکمي .

ه ) دفاع توسط باله پشتي و دمي

باله های دمی خود به اشکال مختلف ديده مي شود :

1 ـ متجانس مانند کپور ماهيان.

2 ـ نامتجانس مانند کوسه ماهيان.

3 ـ ستون دار مانند مارماهيان.

4ـ ابتدایي مانند مرحله لاروي که هنوز شکل کامل نگرفته اند.

_ انواع شعاع باله

_شعاع سخت : شعاعهاي نوک تيز و فاقد رشته يا بند که سخت مي باشند

_ شعاع نرم : شعاعهاي نرم باله ها که به صورت بند بند يا رشته رشته شاخه دار بوده و قابل انعطاف است .

 پوست

پوست ماهي از دولايه تشکيل شده که فلسها از لايه زيرين بيرون آمده و روي لايه بالايي را مي پوشانند .از لایه بالایی پوست ماهي ماده اي به نام موکوس ترشح ميشود که خاصيت زد باکترياي دارد و در سيستم دفاعي بدن ماهي و حرکت سريع و رو به جلو ماهي تأثير دارد .

 _ فلسها(پولک)

تعداد فلسهاي ماهي در تمام مراحل زندگي ثابت است و همراه بارشد ماهي فلسها نيزبزرگتر مي شوند و دوايري که نشانگر سن ماهي است بر روي آنها تشکيل مي شود ، فلسها به اشکال گرد ،شانه اي، لوزي،صفحه اي ديده مي شود که در کپورماهيان فلس ها گرد مي باشد.

_خط جانبي

درواقع نقش حس ششم ماهي را ايفا مي کند و کليد  شناسايي ماهي ها  مي باشد درزير اين خط سوراخهاي حسي قراردارد که امواج و فشار آب ناشي از حرکات ساير آبزيان و جهت و منبع فشار را تشخيص مي دهد.

انواع دندان

1 ـ دندان فک : مانند ماهي قزل آلا ـ ماهي آزاد ـ اردک ماهي

2 ـ دندان حلقي : مانند کپور معمولي ـ آمور

بينايي

چشم ماهي داراي عدسي مدور است چشمها درجلوي سر با هم زاويه 20 تا 30 درجه را تشکيل مي دهند و اشيايي را که دراين زاويه باشد ديده مي شود و نيز اشياء خارج ازآب را به شرط آنکه در زاويه 97 تا 98 درجه باشد براي ماهي قابل رويت است .معمولأ ماهي ها ازبيناي ضعيفي نسبت به  ديگر مهره دارا ن برخوردارند .

تنفس

تنفس درماهي ها توسط آبشش انجام مي شود ازسرپوش آبششي را برداريم در هر طرف فضاي دهاني چهار آبشش مشاهده مي شود آب ازطريق دهان وارد و پس از بسته شدن دهان با فشار از لابلاي رشته هاي خوني آبششي وخارهای آبششی عبورمي کنند و بخشي ازاکسيژن محلول در آب را جذب مي کنند و با بالارفتن سر پوش آبششي اين آب به خارج پمپ مي شود. در داخل کمانهاي آبششي خارهاي آبششي قرار دارد که مانند صافي عمل مي کند و به مواد غذايي اجازه خروج نمي دهد در ماهيان زي شناورخوار (کپور نقره اي – سرگنده) اين خوارها طوليتر و تعداد آنها بيشتر است .

شنوايي

ماهي ها فاقد گوش بيروني و مياني هستند کپور ماهيان قدرت شنوايي فوق العاده زيادي دارند.

دستگاه توليد مثل ماهيان :

در ماهي سه نوع توليد مثل ديده مي شود:

1- بكرزايي

2- هرمافروديت ( دو جنس در يك ماهي )

3- دو جنسي

اغلب ماهي ها توليد مثل دو جنسي دارند يعني پس از خروج تخم ها از مجراي تخم ماهي ماده اسپرم ماهي نر با آن تركيب شده و عمل لقاح صورت مي گيرد اين عمل در سالن هاي تكثير به صورت مصنوعي انجام شده و بچه ماهي توليد و به بازار عرضه مي شود

 (چگونگي لقاح مصنوعي ماهي به وسيله فيلم در كارگاه سمعي و بصري مركزي نمايش داده خواهد شد) .

دستگاه گوارشي :

دستگاه گوارش ماهي مثل يك لوله گوارشي نسبتا ساده به همراه غدد ترشح كننده آنزيم هاست كه از دهان حلق دندان حلقي مري روده و غدد گوارشي و نهايتا مخرج تشكيل يافته و غدد گوارشي شامل جگر و لوزالمعده مي باشد ماهيان گوشتخوار داري معده نيز مي باشند و روده آنها كوتاه تر است ولي در كپور ماهيان مري مستقيما به روده متصل است به طور مثال در كپور معمولي لوزالمعده ديده نمي شود و بخشي از روده كه تيره تر يا زردتر ديده مي شود لوزالمعده است .

وضعيت دهان در انواع گونه ها در بر حسب نوع تغذيه متفاوت استبه طور مثال:

كپور معمولي دهان پاييني ، كپور نقره اي و سرگنده دهان بالايي و آمور دهان مياني دارد.

حلق پس از دهان قرار دارد كه شكاف هاي آبششي نيز به آن راه دارد مواد مترشحه از حلق عمل بلع غذا را ترسيع     مي كند دندان حلقي روي پنجمين كمان آبششي قرار دارد كه قبل از ورود غذا به روده آنرا له و نرم مي كند .

مري لوله حد واسط حلق و معده است كه در ماهيان بدون معده حلق را به روده وصل مي كنند ( كپور ماهيان ) روده در ماهيان پرورشي عمل هضم غذا را انجام مي دهد پس از هضم توسط جداره هاي روده جذب مي شود                      در ماهيان گياهخوار(آمور) و همه چیزخوار(کپور معمولی) طول روده بلندتر است . عمل هضم در ماهي به درجه حرارت آب و اندازه غذا بستگي دارد . ترشحات غدد گوارشي مدت هضم غذا را تسريع يا كند مي كند براي هضم غذا PH  دستگاه گوارشي بايد به 7 تا 8 برسد كه اين عمل توسط ترشحات غدد گوارشي انجام مي شود .

در ماهيان زي شناور خوار علاوه بر موارد فوق خارهاي آبششي نيز با جمع آوری زی شناوران به نوعي در دستگاه گوارش دخيل هستند .

كيسه شنا :

فرورفتگي است که در ناحيه بالا و جلو روده و زير كليهقرار دارد در كپور ماهيان كيسه شنا عضو تعادلي ماهي است و چون از گاز پر مي باشد باعث تسريع در شناي ماهيان مي شود كيسه شنا علاوه بر تعادل در تنفس،شنوايي و توليد صداي ماهي نقش دارد حركت به بالا و پايين ماهي در اعماق آب به علت انبساط و انقباض در اثر جابجا شدن گاز درون كيسه شنا صورت مي گيرد .

زي شناوران ( پلانکتون ها )

_ زي شناوران ( پلانکتون ها )                                                               

موجودات زنده ريزي هستند که به دليل نداشتن اندام حرکتي کامل به وسيله جريان آب جابه جا مي شوند .تغذیه ماهی کپور نقره اي به ميزان 100 % و کپور سر گنده به ميزان 70 % و کپور معمولي به ميزان 50 % در نتيجه تغذيه اي از  زي شناوران مي باشد پلانکتونها به دو گروه عمده تقسيم مي شوند:

1 ـ زي شناوران گياهي ( فيتو پلانکتونها Phyto plankton )

مهمترين موجودات زنده در استخرهاي پرورش ماهي مي باشد اندازه آنها بين 5 تا 100 ميکرون مي باشد و با تمام سطح بدن خود نور آفتاب ر ا جذب و فتو سنتز انجام مي دهند درون آب به صورت دسته جمعي تشکيل خوشه ويا رشته داده و زندگي مي کنند . بيشتر زي شناوران گياهي مورد تغذيه کپور نقره اي قرار مي گيرد .

مهمترین زی شناوران گیاهی در استخر های پرورش ماهی شامل:

1.      کلامیدو موناس ها (باعث رنگین شدن آب می شوند)

2.      پرگنه گونیوم

3.      پرگنه اوردینا (مخصوص آب شیرین)

4.      پریدینیوم

5.      سراتیوم

6.      اوگلنا(در آبها کثیف و نیز آبهای شیرین وجود دارد)

مختصري در مورد زي شناوران گياهي (به عنوان توليد کنندگان اوليه استخرها)

زي شناوران گياهي با کود دهي افزايش مي يابند که تأثيرات زير را به همراه دارند:

1 ـ با انجام فتوسنتز توليد کننده اکسيژن هستند .

2 ـ به طور مستقيم موردتغذيه فيتوفاگ(کپور نقره ای) قرار مي گيرد .

3 ـ زئو پلانکتونها ( زي شناوران جانوري ) از آنها تغذيه مي کنند .

اما اگر توليد آنها تحت کنترل نباشد ممکن است شکوفا شده و مشکلاتي ايجاد نمايند .

شکوفايي فيتوپلانکتونها

يعني توليد بيش از حد زی شناوران گیاهی در استخر که منجر به مشکلات زير مي شود :

1 ـ اشباع شدن اکسيژن : با فعالیت زی شناوران گیاهی در روز تولید اکسیژن به شدت بالا رفته که موجب ايجاد استرس مي شود اگر فيتوفاگ در اکسيژن اشباع قرار گيرد دچار عارضه  بيرون زدگي چشم مي شود .

2 ـ لايه بندي اکسيژن : در صورت اشباع شدن اکسيژن با پايين رفتن از سطح آب تا عمق يک متري ، ميزان اکسيژن به صفر مي رسد و ماهي مجبور به آمدن در سطح مي شود که منجر به ايجاد استرس مي شود .

3 ـ لایه بندي دما : با اشباع شدن اکسيژن و کم شدن شفافيت آب نور خورشيد از اين لايه نمي گذرد و لايهاي پايين به دليل عدم تابش نور خورشيد حرارت خود را از دست داده و سرد مي شود که موجب ايجاد استرس مي گردد .

4 ـ کاهش اکسيژن : شکوفايي زي شناوران گياهي موجب کاهش اکسيژن در شب خواهد شد زيرا صرف تنفس         زي شناوران، ماهيها و تجزيه زي شناوران گياهي مرده و نیز تجزيه سم هاي توليد شده مي شود

راههاي مقابله با شکوفايي پلانکتونها

1 ـ تخليه آب استخر از سطح تا عمق 20 سانتي متر.

2 ـ تأمين کسري آب استخر.

3 ـ با هوادهي لايه بندي اکسيژن و دما اصلاح گردد.

4 ـ تا عادي شدن شرايط از کودهي و غذادهي خودداري شود.

5 ـ دليل شکوفايي مشخص و اصلاح شود.

علائم وجود فيتوپلانکتونها مضر

v    کاهش شفافيت آب بدون کودهي در زماني که رنگ آب به سبز متمایل به آبي تغيير کرد.

v     تلفات فيتوفاگ و بيگ هد در هنگام ظهر.

v    بوي تعفن ماهي در زماني که تازه مرده باشد .

v     رنگ قرمز آب و کف سطحي ( کف نشان دهند ه مردن زي شناوران گياهي است ).

براي مقابله با زي شناوران گياهي مضر در صورتي که PH کمتر از 8 باشد مي توان با افزودن آهک اين مشکل را حل نمود . معمولأ زمان ظهور فيتو پلانکتوهاي مضر اواخر بهار(با گرم شدن هوا) و اواخر شهريور (با خنک شدن هوا)        مي باشد .

2 ـ زي شناوران جانوري ( زئو پلانکتونها Zoo plankton )

موجودات ريزداخل استخر که از باکتري ها ، زي شناوران گياهي و بقاياي مواد آلي گياهي و جانوري تغذيه مي کنند که به سه دسته عمده تقسيم مي شوند .

الف ) روتيفرها ( آبگردانها ) : مهمترين غذاي لارو ماهيها مي باشد و به همراه انواع پروتوزوآها (مانند پارامسی ها) جزء زی شناوران بسیار مطلوب محسوب می شوند .

ب) دافني ها ( خاکشي ها ) : مورد تغذيه ديگر زي شناوران جانوري کپور معمولي و سرگنده قرار مي گیرد. این دسته جزء زی شناورانی که نه خوب هستند و نه بد رده بندی شده اند.

ج ) سیکلوپس ها (پاروپايان ) : به دليل پوسته سخت و ناقل بودن انگل ها به عنوان دشمن لارو ماهيها محسوب     مي شوند و در واقع جزء زی شناوران بسیار بد و نا مطلوب می باشند.

زي شناوران جانوري به دليل تغذيه از زي شناوران گياهي به نوعي رقيب فيتوفاگ(کپور نقره ای) هستند که براي جلوگيري از بروز اشکال تعدادی کپور سر گنده به استخر اضافه مي کنند .

شرايط زيستي ماهيان گرمابي

شرايط زيستي ماهيان گرمابي

به دليل اينکه آب محل زيست ماهي مي باشد اهميت خاصي در بقاء آن دارد لذا  براي بررسي شرايط زيست محيطي ماهيان آن را به دو گروه تقسيم و مورد بررسي قرار خواهيم داد :

الف ) خصوصيات شيميايي آب : اکسيژن محلول،میزان دي اکسيد کربن ، میزان شوري آب ، ميزان کلر، اسيديته (PH ) ، گاز سولفيد هیدروژن (H₂S )، گاز آمونياک (NH₄) و گاز متان (CH₄) می باشد.

A ) اکسيژن

از آنجا که ماهي براي تنفس از اکسيژن محلول در آب استفاده مي نمايد مي بايست همواره مورد بررسي قرار گيرد ، منابع توليد اکسيژن در استخر به دو دسته اند :

1 ـ عوامل بيو لوژيک (زيستي ): شامل گياهان پست ( جلبک ها ) و گياهان آلي غوطه ور

2 ـ انتشار (مکانيکي ): شامل انتشار طبيعي (وزش باد ـ حرکت پرندگان مانند اردکها ) و انتشار مصنوعي که توسط دستگاههاي هواده هيدوليکي ( پخش آب در هوا ) و پنوماتيکي ( پخش هوا در آب ) انجام می شود.

 توليد کنندگان عمده اکسيژن زي شناوران گياهي هستند که درطول روز توليد کننده ( به وسیله عمل فتو سنتز ) و در شب مصرف کننده اکسيژن خواهند بود. در هواي ابري توليد اکسيژن توسط زي شناوران متوقف و منحصرأ توسط پديده انتشار ، اکسيژن به آب وارد مي شود .

گياهان آلي به دليل رقابت بر سر مواد غذايي با زي شناوران به عنوان انگل محسوب شده و با وجود توليد اکسيژن بايد با آنها مبارزه شود .

                        ميزان اکسيژن مورد نياز ماهيان گرمابي (بر حسب ميلي گرم در ليتر )

حد / نوع	فيتو فاگ	بيگ هد	آمور	کپور معمولي
حد بحراني	8	4	4	3
نياز زنده ماندن	2	2	2	2
حد مطلوب	5/5	5	5	4

تأثير کمبود اکسيژن 

1 ـ تشديد بيماري ها و درنهایت مرگ ماهي.

2ـ تجزيه بي هوازي باعث توليد مواد سمي در استخر خواهد شد.

3 ـ غذاگيري ماهي کاهش يافته و در نتیجه خوب رشد نمي کند .

اندازه گيري اکسيژن با دستگاه اکسيژن متر انجام مي شود .

  بهترين زمان اندازه گيري اکسیژن صبح زود قبل از طلوع آفتاب است زيرا در اين زمان ميزان اکسيژن در حداقل خود خواهد بود. در ساعت 1 تا 3 عصر نيزبه دليل حداکثر بودن ميزان اکسيژن زمان مناسبي برای اندازه گیری می باشد که دراین ساعات می بايست حداقل 15 ميلي گرم در ليتر اکسيژن محلول درآب وجود داشته باشد در غير اين صورت در شب با کمبود اکسيژن آب استخر مواجه خواهيم بود . در حالت کلي هر چه از لايه سطحي آب به لايه هاي پايين تر برويم ميزان اکسيژن محلول کاهش خواهد يافت . مصرف کنند گان اکسيژن در استخرها عبارتند از:

1 ـ باکتري ها 50 %                  2 ـ تنفس ماهي ها 10 % تا 15 %       3 ـ کود و لجن 8 %

4 ـ زي شناوران جانوري 5/4 %     5 ـ لارو حشرات 2 %                      6 ـ فضولات ماهي ها 30%

که به تناسب وجود يا عدم وجود هر کدام در ميزان مصرف دیگری مؤثر خواهد بود .      

                          ميزان اکسيژن محلول در دماهاي مختلف

درجه حرارت آب	اکسيژن محلول	درجه حرارت آب	اکسيژن محلول
14	28/10	23	58/8
15	60/10	24	24/8
16	85/9	25	26/8
17	65/9	26	11/8
18	45/9	27	95/8
19	26/9	28	81/7
20	09/9	29	67/7
21	9/8	30-35	69/6

تأثير عوامل ديگر در ميزان اکسيژن

_ درفشار جوی کمتر (ارتفاعا ت) اکسيژن محلول آب کمتر خواهد بود.

_ اختلاف فشار ( مانند وزش طوفان ) باعث کاهش اکسيژن خواهد شد.

_ هر چه دماي آب بالاتر باشد حلاليت اکسيژن کاهش مي يابد .

_ شور ي ( غلظت املاح ) هر چه شوري بيشتر باشد اکسيژن کمتر خواهد بود.

_ منبع تأمين آب به طور مثال آب چاه،چشمه وقنات ميزان اکسيژن کمتري نسبت به آب رودخانه دارد.

_ شرجي بودن هوا باعث کاهش اکسيژن محلول در آب خواهد شد.

B) اسيديته آب (PH) : خاصيت اسيدي يا قليايي آب را اسیدیته مي گويند که با اعداد بين 0 تا 14 نشان مي دهند اعداد بين 0 تا 7 نشان دهنده محيط اسيد ي عدد 7 نشان دهنده حالت خنثي  بودن و اعداد بين 7 تا 14 نشان دهنده قليايي بودن است. PHمناسب براي پرورش ماهيان گرمابي حالت خنثي  تا کمي قليايي ( بين 7 تا 5/8 ) مي باشند که در صورت عدم مطابقت با آن بايد اقدام به اصلاح آب نمود . دامنه کشنده PH  بيش از 11 و کمتر از4 است . در روز به دليل کاهش CO ₂ مقدار PH افزايش مي يابد و در هنگام صبح به دليل افزايش CO₂( توليد اسيد) ميزان PH کاهش خواهد یافت که مرگ و مير ماهي ها علاوه بر کمبود اکسيژن به دليل کاهش PH نيزمي باشد .

آهکی که در زمان آماده سازي استخراستفاده می شود در زمان فتوسنتز بالا و کاهشCO₂ محیط استخرشکسته شده و ميزان PH را متعادل می نماید .

اندازه گيري PH به وسيله دستگاههاي ديجيتال ( روش الکترومتريک ) و کاغذ رنگ سنجي ( روش کالرمتريک ) انجام مي شود هرگاه نياز به اندازه گيري بسيار دقيق PH  باشد از روش الکترمتريک استفاده مي شود ( چگونگي اندازه گيري PH   درکارگاه به صورت عملي انجام خواهد شد) .

کودهاي شيميايي مورد استفاده در پرورش ماهي داراي اسيديته هاي مختلف است لذا می بایست در زمان استفاده از آنها این مورد مد نظر قرار گیرد. براي کاهش PH  از گچ يا سولفات آمونيم و يا نيترات آمونيم و نيز تعويض آب استخر استفاده مي شود و نیز براي بالا بردن PH  به آب آهک اضافه مي کنند . جهت تعين مقدار گچ،آهک و . . . 10 ليتر آب را به وسيله افزودن مواد مذکور به PH مورد نظر رسانده و با تعيین وزن مواد افزوده شده و تناسب با حجم آب استخر میزان ماده مورد نياز برای تنظیم اسیدیته آب را محاسبه می کنند .

C ) شوري : در واقع ميزان املاح محلول در آب مي باشد که با عنوان EC ( هدايت الکتريکي ) بيان مي شود واحد EC را معمولأ ميکروموس برسانتي متر مکعب بيان مي کند .

EC حدود 2000 میکرو موس بر سانتی متر مکعب براي پرورش کپور ماهيان مناسب است .

میزان شوري در حد 1 تا 2 گرم در ليتر براي پرورش ماهي ايده ال خواهد بود.

براي تخمين ميزان املاح موجود در آب (شوري آب ) ميزان EC را در عدد 725/0 ضرب مي کنند .

D ) کلر : میزان کلر موجود در آب نباید بیش از یک میلی گرم در لیتر باشد.  

E ) گاز سولفيد هيدروژن ( S H₂  ): در اثر تخمير بي هوازي مواد آلي گوگرد دار توليد شده و بوي تخم مرغ گنديده ايجاد مي کند . اين گاز به ندرت در سطح آب يافت مي شود .

اين گاز براي ماهي ها به ويژه بچه ماهيان بسيار سمي و خطرناک است و غلظت آن مي بايست همواره در استخر ها کمتر از 1/ . ميکروگرم در ليتر باشد حداکثر حد مجاز آن 2 ميکرو گرم در ليتر است بهترين روش کنترل آن هوا دهي می باشد تا با تبديل آن به سولفات غير سمي خطر آن بر طرف شود . PH اسيدي در افزايش خطر مسموميت با  سولفيد هيدروژن مؤثر است .از ديگر روشهاي کاهش سولفيد هيدروژن گاززدايي است به اين صورت که به وسيله طناب کشي يا سنگ کشي کف استخر  گاز زدايي شود اما اين کار بايستي مرحله به مرحله و در قسمتهاي تعيين شده از استخر به صورت جداگانه و طي چند روز انجام شود زيرا با آزاد شدن گازها به طور همزمان در طي يک روز احتمال بروز مسموميت و خفگي در اثر کمبود اکسيژن وجود خواهد داشت . از دیگر دلايل ايجاد گاز سولفيد هيدروژن و گازمتان افزودن زياد ازحد کودهاي دامي جامد مي باشد . 

F ) گاز آمونياک ( NH₄ ) تنظيم ميزان گاز آمونياک با کنترل تراکم ماهي درون استخر امکان پذير است . منابع توليد آمونياک عبارتند از تجزيه بي هوازي مواد آلي ازت دار کف استخر، فاضلابهاي شهري و صنعتي و دفع توسط ماهيان      ( 4/63 درصد آبششي و 6/36 درصد از طريق مدفوع ماهی ) مي باشد . در صورت کاهش PH احتمال دفع آمونياک سمي از بدن ماهي بيشتر خواهد شد . پودر سنگ زئوليت به ميزان 50 کيلوگرم درماه مي تواند آمونياک را از آب استخر جذب نموده  و ته نشين نمايد و در هنگام خشک کردن و لجن تراشي استخر آنرا  به همراه ديگر مواد از آب خارج نمود.

G )گاز متان : با بوي مرداب قابل شناسايي است که  در اثر تجزيه مواد آلي به صورت بي هوازي ايجاد مي شود براي مقابله با آن اقدام به طناب کشي مي نمايند .

ب) خصوصيات فيزيکي آب شامل دماي آب، شفافيت آب،رنگ آب

  A ) دما: ماهی ها جزء موجودات خونسرد می باشند به این معنی که برای متعادل ساختن دمای بدن خود با محیط اطراف نیازی به صرف انرژی ندارند.خونسرد بودن ماهي دليلي بر بي تأثير بودن دما برفعاليتهاي ماهي نيست در واقع دما يکي از مؤثرترين عوامل مؤثر در رشد ماهي مي باشد بر اساس قانون وانت هوف ( Q10 ) با افزايش هرده درجه دما فعاليتهاي ماهي دو برابرخواهد شد اما اين تغيرات محدوده خاصي دارد به این صورت  که کاهش دما کمتر از 8 درجه و بيشتر از 34 درجه فعاليتهاي ماهي را کند و يا حتي متوقف مي کند . دماي مناسب براي رشد کپور ماهيان 24 تا 28 درجه سانتی گراد مي باشد . دماي کمتر از 13 درجه موجب افزايش احتمال آلودگي ماهي ها به بيماري خواهد شد . دماي بالاتر از 34 درجه احتمال کمبود اکسيژن و خفگي ماهي ها را به همراه خواهد داشت . دماي بين 22 تا 27 درجه بهترين دما براي کود دهي استخرهاي پرورش ماهي مي باشد . در دماي کمتر از 4 درجه سانتي گراد ماهيان گرمابي عملأ به خواب رفته و کليه فعاليتهاي آنها متوقف خواهد شد .

هرچه طول دوره گرما بيشتر باشد مي توان انتظار توليد ماهي بيشتری را داشت .

B )شفافيت آب : شفافيت يا کدورت آب استخر بستگي به وجود يا عدم وجود موجودات ريز درون آب داردکه با توجه به رنگ آب مي توان به نوع آنها پي برد . جهت اندازه گيري ميزان شفافيت آب از وسيله اي به نام سشي ديسک استفاده مي شود که از يک ميله مدرج و يک صفحه مدور تشکيل شده است .( توضيح چگونگي استفاده از سشي ديسک در محل استخر پرورش ماهی مرکز ارائه خواهد شد .)

بهترين زمان تعيین شفافيت آب زماني است که نور کامل و بر روی آب استخر سایه وجود نداشته باشد.

C )رنگ آب : رنگ آب نشانگر نوع موجودات زنده يا غير زنده درآب است . تعیین نوع رنگ مناسب استخر پرورش ماهي امري کاملأ تجربي است اما به عقيده اکثر پرورش دهنده گان رنگ سبز متمايل به زرد بهترين رنگ آب استخرها       مي باشد .

رنگ آب	سبز متمايل به آبي	قهوه اي روشن	خاکستري	سياه	قرمز
نوع موجودات	فيتوپلانکتون سمي	زيادي ذرات رس	زيادي ماسه	زي شناوران جانوري	زي شناوران جانوري  يا زي شناوران سمي

در آب استخرها به عنوان محيط زيست ماهيها موجودات زنده اي وجود دارد که در زندگي آنها تأثير گذار هستند در زير به طور خلاصه به اين موجودات مي پردازيم

آماده سازي بستر کاشت

انواع بسترهاي كاشت :

1- بستر خاكي : خاك مورد استفاده در گل خانه بايستي داراي بافت سبك ( شني ، لومي ) باشد و نفوذ پذيري مناسبي داشته باشد . اين نوع خاك هر چه از نظر داشتن هوموس تقويت گردد كاشت خيار و گوجه فرنگي و اكثر گياهان زينتي در آن با عملكرد بهتري همراه خواهد بود تقويت خاكهاي سبك را به وسيله ي كودهاي حيواني مي توان انجام نمود اگر خاك قابل استفاده كمي سنگين باشد مي توان با اضافه كردن مقداري شن شسته عاري از آهك و گچ به همراه كمپوست به طوري كه از نظر مصرف ميزان مورد نياز جنبه ي اقتصادي داشته باشد آن را اصلاح نمود . همچنين در صورت نفوذ پذيري كم مي توان از لوله هاي مشبك پلي اتيلن و نصب در زير شيشه هاي خاك استفاده نمود اين روش مي تواند زهكشي لازم براي خاك تاسيس نمايد خاك هاي نسبتاً سنگين و يا خاكهايي كه داراي نمك زياد باشد اصلاً مناسب نيست زيرا تهويه ، آبشويي و ضد عفوني اين گونه خاك ها بسيار مشكل مي باشد و مطمئناً به رشد ريشه نيز صدمه مي زيند . تجربه  خيار كاري در خاكهاي سبك بياباني ( خاک سرخ ) كه اصلاح آهكي و گچي آن در حداقل باشد و درصد شن آن بيش از 50 درصد باشد نشان دهنده  اين است كه اين گونه خاكها بهترين بستر بوده و در آن محصول به خوبي رشد مي كند . در انتخاب بسترهاي خاكي چنان چه بسترهاي زيرين ( بيش از عمق 25 سانتي متر ) سخت و غير قابل نفوذ باشد بايستي با استفاده از زيرشكن ( ساب سويلر ) اين لايه شكسته شود و يا از كاشت خيار صرف نظر شود . PH مناسب بستر خاكي 5/6 تا 5/7 و EC ميكروموس بر سانتي متر مي باشد .

بسترهاي خاكي همراه با مواد ديگر :

این گونه بسترها توده هایی از کاه و پیت ، کمپوست و از این قبیل می باشد که روی پشته ها قرار می گیرد و با خاک بیشتر مخلوط می گردد در این بسترها ریشه ها به خوبی توسعه پیدا می کند و گرمای محیط ریشه و CO₂ لازم به میزان کافی تولید می گردد ، از جمله این بسترها کاه پوسیده روی پشته خاک است .

بسترهای آبکشت  ( هیدروپونیک ) :بسترهایی که صرفاً از مواد غذایی کامل استفاده می کنند و نیازی به خاک نمی باشد و فقط از نگه دارنده های واسطه ای مثل بسترهای حاوی پشم سنگ و یا پیت خالص و یا از ماسه و شن شسته که روی بتون تهیه شده اند می توان استفاده نمود در این سیستم ها هزینه های ضد عفونی قابل توجه نمی باشد ولی تامین انواع مواد غذایی بطور مداوم نیاز به اصلاح و کنترل دارد ضمن اینکه نگهداری بوته ها در این گونه بسترهاست باعث افزایش هزینه می گردد . در این روش ریشه ها به خوبی توسعه پیدا نمی کنند و گرمای لازم و CO₂ مورد نیاز در محیط ریشه نیز بوجود نمی آید .

ضد عفونی کردن خاک :

معمولاً خاکهای بسترگل خانه ها دارای بذر علفهای هرز گیاهان انگل ، انواع قارچها و باکتریها مضر و بعضی آفات می باشد . لذا برای پیشگیری از خسارت این عوامل به بوته های خیار نیاز به ضد عفونی بستر خاک حداقل به عمق 25 سانتی متر می باشد که به روشهای زیر انجام می شود :

1- ضدعفونی بوسیله بخار آب

 2- ضد عفونی بوسیله اشعه خورشید

 3- ضد عفونی بوسیله سموم .

الف- ضد عفونی به وسیله بخار آب :

در صورت وجود سیستم بخار دهنده در نزدیکی گلخانه بخار را می توان به دو روش وارد خاک گلخانه نمود . 1- با استفاده از جریان دادن بخار آب با فشار 3/0 باد در لوله های سبک که زیر بستر خاک تعبیه شده اند لازم است سطح خاک را با نایلون بپوشانند 2- با ورقه های نایلونی پس از پوشش سطح خاک و با استفاده از لوله ی پلی اتیلن شبکه بخار را از زیر سطح خاک تزریق کرده و این کار را آنقدر ادامه داده تا بصورت آب داغ در عمق 19 تا 20 سانتی متر خاک نفوذ کند در این روش برای رسیدن دمای خاک به 80 درجه سانتیگراد نیاز به بخار دهی به مدت 2 تا 6 ساعت می باشد.

 یکی دیگر از روشهای ضد عفونی بخار دهی همراه با هوای گرم پایین تر از سطح خاک می باشد ، ضد عفونی با این روش دارای محاسن بیشتری نسبت به بخار آب تنها می باشد .

A- بخار آب با دمای کمتر ( حدود 7 درجه ) همراه با هوا باعث می شود بخار به طور یکنواخت در خاک توزیع شود .

B-تاحدودی ساپروفیت های طبیعی( موجودات ذره بینی که روی خاک زندگی می کنند ) حفظ می گردد و این بهتر است تا اینکه در خاک 100 درصد خلاء زیستی میکرو ارگانیسمها وجود داشته باشد زیرا با استریل کردن کامل پاتوژنهای مضر بلافاصله رشد خواهد کرد .

C- در ضدعفونی با بخار آب در دمای نزدیک به 100 درجه با آزاد شدن منگنز در خاک این عنصر به حالت سمی در می آید ضمن اینکه باکتری های آمونیاکی در این دما نیز باقی می ماند . به طور کلی ضدعفونی با بخار مخلوط با هوای گرم به جهت عدم مصرف در گونه سم در خاک ، بلافاصله پس از ضدعفونی قابل کاشت می باشد و آثار سوء ناشی از باقی ماندن سم در خاک وجود ندارد .

ضد عفونی بوسیله اشعه خورشید :

ب) بستر خاکی را پس از پخش انواع کودهای حیوانی و پس از مخلوط شدن کامل خاک با کود آنرا آبیاری غرقابی می کنند پس از فروکش کردن آب آبیاری روی سطح زمین با ورقه های نایلونی عریض پوشانده و لبه های نایلونی به عمق 20 سانتی متر زیر خاک قرار می دهند این عمل در ماههای گرم تابستان و حداقل به مدت 6 هفته انجام می شود . پیش بینی می شود با توجه به افزایش دمای لایه ی سطح خاک به وسیله انرژی خورشیدی و همینطور به وسیله ی تخمیر کودهای حیوانی بخش اعظم قارچهای خاکهای زی و بذر علفهای هرز از بین برود ضمن اینکه پس از پایان کار بستر مناسبی برای کاشت بذور خیار آماده می گردد .

ج)روش ضدعفونی کردن بوسیله سموم :

1- استفاده ازمتیل بروماید

 2- متام سدیم

 3- استفاده از مخلوط ریدومیل و بنومیل

 برای ضد عفونی بستر خاک با متیل بروماید بایستی سطح بستر صاف و بدون کلوخه بوده و میزان رطوبت مناسبی ( در حد گاورو ) داشته باشد آنگاه نایلونی روی بستر پهن کرده و زیر آن به فواصل 10متر از یکدیگر بشقاب پلاستیکی قرار می دهند . سپس یک سر لوله منشعب از مخزن سیلندر گاز روی بشقابها نصب شده و اطراف نایلون کاملاً با خاک پوشش داده می شود برای مبارزه با بذور علفهای هرز و حشرات و نماتدها میزان مصرف متیل بروماید حدود 50 گرم در متر مربع می باشد ولی در صورت مبارزه با انواع قارچهای مضر بخصوص بوته میری خیار تا 100 گرم در متر مربع افزایش داده می شود مدت ضد عفونی 24 ساعت می باشد که پس از آن نایلون را جمع نموده و پس از 2 تا 3 هفته از زمان ضد عفونی اقدام به کاشت خیار می نمایم باید مراقب بود هیچگاه گاز مورد تنفس قرار نگیرد و به خصوص تا 2 ساعت پس از ضد عفونی از نزدیک شدن افراد و حیوانات جلوگیری شود . متیل بروماید بسیار سمی و خطر ناک است .

ضد عفونی بوسیله ی متام سدیم :

روش مصرف : با توجه به مساحت بستر گلخانه به ازاء هر متر مربع 100 تا 150 سی سی از این سم .  5 تا 10 لیتر آب مخلوط نموده آنگاه به وسیله ی آبپاش و یا شیلنگ سم پاش در سطح بستر گلخانه که صاف و بدون کلوخ می باشد پاشیده و سپس روی بستر یا بوسیله ی نایلون پوشش داده شود یا با خیس نمودن سطح خاک آن را غلطک زده تا گاز حاصل در فضا آزاد نگردد . ضد عفونی با توجه به دمای هوا انجام می شود . دما نباید از 6 درجه ی سانتی گراد کمتر باشد .

احتیاط لازم :

فرد سمپاشی کننده باید دارای ماسک مخصوص باشد از وارد کردن ابزار و ادوات کشاورزی و خاک ضدعفونی نشده در بستر ضدعفونی شده خودداری گردد . در زمان کاشت لازم است برای اطمینان از خروج گاز مقداری از خاک را با خاک ضدعفونی نشده در دو ظرف جداگانه آزمایش نمود . معمولاً بر روی آنها بذر شاهی کشت می کنند که در صورت سبز شدن نشانه ی خارج شدن گاز ها می باشد .

استفاده از مخلوط ریدومیل بنومیل در صورت عدم دسترسی به روش های ضدعفونی فوق می توان برای هر 500 متر مربع 5 کیلوگرم ریدومیل با یک کیلوگرم بنومیل مخلوط نمود و به نسبت یکنواخت در سطح زمین پخش کرد آنگاه زمین را یک شخم و شیار سبک زده و سپس کاشت می نمایند .

 

اصول بهداشت ماهيان گرمابي :

استرس چيست ؟ استرس عبارت است از تمامي واكنش هايي كه ماهي در مقابل تغييرات فيزيكي و شيميائي محيط خود انجام مي دهد كه در صورت مستمر و عميق بودن استرس قادر به ايجاد تعادل با محيط نخواهد بود .

بيماري چيست ؟ بيماري عبارت است از هر گونه تغيير بوجود آمده در فعاليت بدن ماهي ويا يكي از اندامهاي آن كه اعمال طبيعي آن را با مشكل مواجه سازد .

زماني ماهي دچار بيماري مي شود كه دروازه دفاعي آن توسط عامل استرس زا باز شده و توان دفاعي ماهي در برابر عوامل بيماري زا در هم شكسته شود تا باكتريها و قارچها و … ويروس ها نفوذ كرده و سبب بروز بيماري شوند .

اثرات استرس به عنوان زمينه ساز بيماري :

الف – عوامل مديريتي در استخر و نقش آن در ايجاد استرس:

·        كيفيت پايين غذا

·        كوددهي خارج از استاندارد

·        تراكم بيش از حد

·        تكرار صيد بي مورد و دستكاري ماهي ها

·        روشهاي غلط درماني و تاكيد بر مصرف صحيح غذاي دستي

مثال : تراكم بيش از حد   كمبود اكسيژن             افزايش مواد دفعي         ا يجاد بيماري

تكرار صيد      صدمه ديدن فلس ها      عكس العمل ماهي        كاهش موكوس         استرس         بيماري 

ب – عوامل بيولوژيك ( زيست شناسي ) ايجاد كننده استرس در ماهي :

عدم خشك كردن و آماده سازي استخر طي چند سال و افزايش لجن و بار آلودگي آلي بسيار زياد محل مناسبي براي رشد و تكثير انواع ميكروبها و ميكرو ارگانيسمها ( تك سلولي ها ) و انگل ها و قارچهاي مختلف( علاوه بر گازهاي مضر )مي باشند كه از جمله عوامل بيماري زا هستند .

همچنين ورود ماهيان هرز چون خارج از ديد و آمار است از غذا و فضاي داخل استخر مصرف كرده و باعث كمبود غذا و اكسيژن و ايجاد استرس مي شوند .

ج – عوامل فيزيكي و شيميايي در ايجاد استرس :

استفاده مرتب از كودهاي شيميايي و حيواني با توجه به تغييرات دمايي باعث تغييرات فيزيكو شيميايي آب شده و استرسهاي خاصي به ماهي وارد مي كند .

بيماريهاي قارچي :

ساپر ولگينا ( سفيدك ) : اين بيماري بطور همه گير در اكثر استخرهاي پرورش ماهي وجود دارد ماهي هاي زخمي و بيمار و مرده محل مناسبي براي رشد اين قارچ بشمار مي روند .

علائم : ايجاد لكه هاي خاكستري مايل به سفيد بر روي بدن ماهي كه در زير آب بصورت پنبه اي يا رشته هايي ديده مي شوند و گاهي كناره زخمها خاكستري تيره مي شود زيرا مقداري لجن و محتويات داخل استخر در محل زخم جايگزين مي شود.

مكان اين قارچ مي توان روي آبشش ها ، باله ها و روي پوست باشد و در بچه ماهي ها بدليل نازكي پوست و ضعيف بودن آنان مي تواند منجر به عفونت هاي داخلي هم بشود . در آبهاي شور و لب شور اين بيماري كمتر مشاهده مي شود ريزش فلس محيط مناسبي براي اين بيماري ايجاد مي كند .

 

عوامل مستعد كننده اين بيماري :

·        مواد آلي (‌زنده ) در حال تجزيه شذن در كف  و ديواره استخرها بهترين محيط براي رشد اين قارچ هستند .

·        تغييرات ناگهاني درجه حرارت

·        دستكاري و ضربه به ماهي كه منجر به صدمه ديدن فلس و لايه موكوس روي پوست مي شود

·        زخمهاي روي بدن ماهي

·        پيشگيري :

·        تغذيه صحيح

·        جلوگيري از تراكم بيش از حد ماهي ها

·        مناسب نگهداشتن شرايط فيزيكو شيميايي آب

·        جلوگيري از تجمع بيش از حد پس مانده غذا

·        جلوگيري از هرگونه رفتار خشونت آميز در هنگام صيد و بيومتري و حمل و نقل و جابجائي

درمان :

توسط مالاشيت گرين به روشهاي زير :

روش غوطه وري : 67 گرم از مالاشيت گرين در يك متر مكعب آب به مدت حدود 30 ثانيه كه ماهي ها را در اين محلول با توري يا سبد و ساچوك نگه داشته بلافاصله خارج گردند .

 روش حمام كوتاه مدت 1 تا 3 گرم از مالاشيت گرين در 1 متر مكعب آب به مدت يك ساعت

 روش حمام دراز مدت 01% گرم از مالاشيت گرين به ازاي هر متر مكعب آب در كل استخر

هر هكتار به عمق 1 متر يك كيلو گرم   1000=1%*000/10

پوسيدگي آبشش قارچي ( برانشيو مايكوزيس ) :

پوسيدگي آبششي در ماهي آمور خيلي شايع است عامل اولش سوء تغذيه است و بعد باكتري و قارچ است كه روي آبشش نشسته و شروع به پوسيدن آبشش مي كند . پوسيدگي آبشش تغذيه اي كه در ماهي قزل آلا زياد ديده مي شود كمبود اسيد آمينه تريپتوفان در غذا است .

علائم : ابتدا آبشش ها كم رنگ مي شود بعد موكوس آبشش زياد مي گردد بعد به تدريج برونش ها به رنگ زرد مايل به قهوه اي در مي آيد سپس بخش هايي از شعاع ها قرمز پررنگ مي شود آنگاه به تدريج شعاع هاي آبشش به هم چسبيده و ايجاد انسداد مي نمايد كه مشكل تنفسي براي ماهي بوجود آمده باعث مرگ آن مي شود همزمان باله ها هم شروع به پوسيدگي مي كنند بيشتردر استخرهايي ك آمور از غذاي كپور تغذيه مي كند مشاهده مي شود . سوء تغذيه علاوه بر موارد فوق عفونت روده و تورم سرخين پوست هم ايجاد مي كند  .

عوامل مستعد كننده :

·        تراكم زياد در واحد سطح

·        وجود شكوفائي هاي مكرر در استخر

·        استفاده بيش از حد كودهاي حيواني بصورت جامد در استخر ( بخصوص كود مرغي )

   كمبود آب در استخر كه باعث افزايش دما و P H آب و تبديل يون آمونيم به آمونياك مي شود . درمان يا فرمالين 15 گرم در متر مكعب استفاده مي شود يا مالاشيت گرين 01/ گرم درمتر مكعب آب استخر .

بيماري هاي باكتريايي :

بيماري هاي گوارشي : بايد در آزمايشگاه تشخيص داده شود و درمانش در پرورش گرمابي مشكل است .

 بيماري هاي ويروس : اگزوفتالمي ( بيرون زدگي چشمها يك طرفه يا دو طرفه) و يا تيرگي پوست از نشانه هاي بيماري ويروسي است .

 عفونت روده : اگر آمور از غذاي خشك ( غذاي كپور ) تغذيه كند غذاي خشك در روده آمور به سادگي هضم نمي شود و بدليل ماندگي ، توسط باكتريها ايجاد گازهايي كرده و منجر به نفخ شده و باعث آويزان شدن ماهي به دم مي شود يعني تعادل ماهي به هم ريخته و ماهي نمي تواند خود را بصورت افقي كنترل كند كه اين در بچه ماهي آمور بيشتر مشاهده مي شود اما در ماهي هاي بالغ ايجاد عفونت در روده نموده و ماهي دچار نوعي اسهال خوني مي شود و معمولا پس از 3 ماه تغذيه خشك ماهي آمور تلف خواهد شد .

 بيماري لرنه آ : اين انگل قلاب دار است و قلاب خود را داخل پوست ماهي فرو مي كند بيشتر در قسمتهايي كه پوست ضعيفي دارد مي نشيند مانند قاعده باله ها، كنار مخرج ، جاهايي كه فلس ندارد يا ريزش كرده و …

وقتي انگل از ماهي جدا گردد آن محل مستعد براي قارچها است . از طريق آبهاي آلوده ديگر استخرها مي تواند وارد استخر گردد حداقل بفاصله 10 كيلومتري نبايد آب استخر آلوده وارد كانال آب استخر ديگر شود درمان آن 3 مرحله است كه هر 7 الي 10 روز تا 3 مرحله بايد تكرار گردد داروي آن سم تري كلروفن دز 5% تا 1 گرم در متر مكعب با توجه به درصد خلوص سم است .

بيماري ديپوستوموم ( كودي انگلي )‌:

اين انگل در چرخه زندگي خود علاوه بر ماهي به حلزون و ميزبان اصلي يعني پرندگان احتياج دارد يعني پرندگان ماهيخوار با خوردن يك ماهي آلوده انگل را در خود پرورش داده و تخم انگل را توسط مدفوع خود وارد آب استخر مي كند و در آنجا وارد حلزون ليمنه آ ميشود كه با مصرف حلزون توسط كپور انگل وارد بدن كپور مي شود و انگلها با تجمع در چشم ماهي باعث كاهش ديد ماهي و حتي كوري مي شود و چون اين ماهي نمي تواند غذاي خود را ببيند ضعيف شده و در خطر خوردن توسط پرندگان قرار دارد . اين ماهي ها چون كاهش ديد دارند و همه جا را تيره مي بينند نمي توانند رنگ بدن خود را با محيط تطبيق دهند و لذا بدنشان تيره رنگ است يا بسيار روشن تر از ديگر ماهي ها هستند . بهترين روش مقابله دور كردن پرندگان از استخر است كه ميزبان نهايي انگل است .

داكتيلو ويروس : انگل كوچكي حدود 1 ميليمتر است كه قلاب دار است و روي آبشش ماهي بخصوص آمور نشسته و از خون ماهي تغذيه كرده و باعث رنگ پريدگي نوك رشته هاي آبششي و در نهايت ايجاد مشكل تنفسي و مرگ ماهي  مي شود . 

براي درمان از تريكلروفن 05/. گرم در متر مكعب استفاده ميشود ولي چنانچه حدود 6 روز در استخر بدون ماهي بگذارند بدليل عدم وجود ميزبان تلف خواهند شد .

زيروداكنيلوس : انگل كوچكي است قلابدار كه روي پوست ماهي نشسته و با استفاده از قلاب خود را به پوست ماهي محكم كرده و تغذيه مي كند اگر زياد شود ممكن است كه به آبشش ها هم سرايت نمايد .

درمانش حدود يك هفته خالي نگه داشتن آب استخر بدون ماهي است كه بدليل عدم وجود ميزبان تلف مي شود اما با سم تريكلروفن به مقدار 25/ گرم در متر مكعب نيز مي توان استفاده كرد .

تاثير تغييرات محيطي در ماهي :

اگر PH آب مدام بالا باشد : خوردگي باله ها وجود دارد – رنگ آبشش به طرف قهوه اي مي رود – نقاط سفيد و خاكستري روي سر ماهي ايجاد مي شود – موكوس زيادي روي پوست يا آبشش ها ايجاد مي شود .

 اگر PH لحظه اي ولي شديد بالا رفته باشد و يا مدت زيادي در حالتPH بالا قرار گرفته باشد خونريزي هاي زير جلدي نقطه اي ديده ميشود كه عدم تعادل در شنا هم ايجاد مي كند .

 اگر PH آب مدام پايين باشد . تنفس ماهي در سطح آب- شناي غيرطبيعي موكوس زياد – نقاط زيرجلدي و…

عوامل محيطي دخيل در تلفات ماهي :

كمبود اكسيژن محلول : كمبود اكسيژن محلول در آب باعث مي شود تا ماهيها بصورت گله اي در نزديكيهاي صبح به سطح آب بيايند و ماهيهاي درشت تر زودتر تلف مي شوند . و با شروع تابش خورشيد از ميزان تلفات كاسته مي شود و سرپوش آبششي ماهي تقريبا باز و دهان ماهي بصورت نيمه باز مي ماند و ماهي تغيير رنگ و بوي نامطبوع بخود        نمي گيرد .

هنگامي كه ماهيها تلف مي شوند فيتوپلانكتونها هم تلف مي شوند ولي اكثريت زئوپلانكتونها زنده مي مانند .

افزايش اكسيژن بيش از 250 تا 300 درصد اشباع :

ميزان تنفس را بالا مي برد .

 اگزوفتالمي ( بيرون زدگي چشم ) در ماهي ايجاد مي شود .

 حباب گازي در ماهي ايجاد مي شود يعني اكسيژن از جاهايي مانند چشم وارد بدن ماهي مي شود .

 پرش ماهي به بيرون آب

 ماندن ماهي در سطح آب

 اگر ماهي در مدت زيادي در شرايط اكسيژن اشباع 250 تا 300 درصد باشد انتهاي آبشش رنگ پريده مي شود .

مالاشيت گرين : نوعي رنگ است به رنگ سبز كه در آزمايشگاه استفاده مي شود و اصل آن كريستال ( بلور مانند ) است يعني پودر كريستالي سبز رنگ است كه بايد عاري از مواد ديگر مثل روي باشد . اين دارو علاوه بر بيماريهاي قارچي ساپرولگينا براي انگلهاي قارچي و بيماري خطرناك لكه سفيد معروف به ايك هم استفاده مي شود .

اين دارو سرطان زا بوده و لذا استفاده از ماسك ضروري است

همچنين اين دارو به آساني ازروي دست يا لباس پاك نمي شود لذا دستكش و لباس كار استفاده شود . حمام كوتاه مدت آن براي ماهي هاي بزرگ 1 گرم درمتر و بچه ماهي ها 2 گرم در متر مكعب استفاده شود .

فرمالين ( محلول 40% پارا فرمالدئيد ) :

اين دارو اكثرا داراي رسوب سفيد رنگ است كه همان پارا فرمالدئيد است كه هنگام استفاده نبايد به هم زده شود زيرا اين رسوب براي ماهي ها سمي است و مرگ ماهي حتمي است . اين دارو كاهنده شديد اكسيژن است و هنگام استفاده حتما بايد هوادهي كرد .

به هيچ وجه نبايد از آن بو كرده و بدون ماسك از باز كردن درب ظرف فرمالين خودداري گردد زيرا شديدا سمي و براي ريه خطرناك است و حالت فرار دارد .

 براي انگل هاي پوستي و آبششي فوق العاده مفيد است و اگر زماني مالاشيت گرين نتوانست بيماريهاي پوستي را درمان كند از تركيب مالاشيت گرين و فرمالين استفاده شود . به مقدار 68/3 گرم مالاشيت گرين در 1 ليتر فرمالين مخلوط شود و اين داروي مخلوط به مقدار 25 گرم در متر مكعب آب به مدت يك ساعت حمام كوتاه مدت استفاده گردد .

درمان با فرمالين :

حمام كوتاه مدت :

دماي آب زير 10درجه 250 گرم در متر مكعب بمدت يك ساعت

 دماي آب 10 تا 15 درجه 200 گرم در متر مكعب بمدت يك ساعت

دماي آب 15 درجه به بالا 166 گرم در متر مكعب بمدت يك ساعت

در دماي بالاتر از 15 درجه احتمال مرگ ماهيان بيمار وجود دارد .

حمام دائمي :

در استخر به ازاي هر متر مكعب آب 15 تا 25 گرم به تناسب حجم آب استخر به عنوان حمام دائمي .

اگر در ظرفي پرمنگنات ريخته و بعد مقداري فرمالين روي آن بريزند بخاري توليد مي شود كه تمام باكتريها و موجودات زنده در آن مكان در بسته را از بين مي برد . اگر روي فرمالين پرمنگنات بريزند منفجر خواهد شد .

تري كلروفن :

اين دارو براي مبارزه با لرنه آ و سخت پوستان ديگر وهمچنين منوژن ها و انگل هاي ديگر استفاده مي شود دز استفاده اين سم بستگي به درصد خلوص آن دارد و معمولا فقط در استخر استفاده مي شود تا انگل هاي موجود در استخر را از بين ببرد.

با درصد خلوص 100% نيم گرم در متر مكعب به تناسب حجم آب استخر براي حمام دراز مدت

با درصد خلوص 50% يك گرم در متر مكعب به تناسب حجم آب استخر براي حمام دراز مدت

اين سم در استخرهاي لاروي قبل از واردكردن لارو بايد 24 ساعت زودتر به استخر زده شود .

پرمنگنات پتاسيم :

اين سم براي كشتن باكتريهاي آب و انگلها خصوصا لرنه آ استفاده مي شود . حمام كوتاه مدت آن5 تا 10 گرم در متر مكعب آب مي باشد .

اگر بخواهيم از پرمنگنات براي ضد عفوني كردن ادوات صيد يا ديگر وسايل مربوط به استخر استفاده شود بايد 1 تا 2 گرم از آن را در 100 ليتر آب حل كرده و ادوات را چند ساعت در آن قرار داد سپس بايد ادوات آبكشي گردد بعد استفاده شود.

LD 50 پرمنگنات پتاسيم براي ماهي هاي كپور 15 گرم در متر مكعب است يعني اگر اين سم 15 گرم در متر مكعب آب وجود داشته باشد 50% ماهيها تلف مي شوند اين در حالي است كه ميزان استفاده اين سم براي كشتن انگلهاي خارجي ماهي ها تقريبا نزديك LD 50 ماهي هاست لذا خطر استفاده از پرمنگنات شديد است .

MS 222 : نوعي داروي بيهوشي است كه كاربرد آن بيشتر براي ماهي هاي مولد است كه ممكن است در مواقع جابجايي يا درمان آن استفاده شود .

انواع ضدعفوني : غوطه ور ساختن : ماهي بايد تحت كنترل در ساچوك باشد تا بتوان پس از مدت كوتاهي كه در محلول قرار داديم بلافاصله از آن خارج گردد .

 شستشو : بيشتر براي قزل آلا بكار مي رود و دارو را اضافه كرده وقتي همه جا را گرفت پس از زمان لازم آب را تعويض مي كنند .

 حمام دراز مدت : در اين روش دارو را به مقدار لازم در استخر وارد مي نمايند تا طي مدت طولاني تري تاثير خود را بر عوامل بيمار مانند قارچ و انگل و … بنمايند. در درمان ماهي روش هاي خوراندن – تزريق كردن و موضعي ( پماد ماليدن ) هم استفاده مي گردد كه بيشتر در آزمايشگاه ها يا ماهيان مولد و ارزشمند كاربرد دارد .

استفاده از نمك طعام :

از نمك طعام بدون يد مي توان جهت ضدعفوني كردن بچه ماهي هاي خريداري شده و يا ادوات صيد واستخر استفاده نمود ولي در بعضي از تورها و ظروف ممكن است باعث كاهش عمر آن گردد . مقدار 2 تا 3 درصد نمك رابا آب مخلوط و حل نموده سپس بچه ماهي ها را در حدود 2 تا 5 دقيقه در آن غوطه ور كرد ( 3 كيلو نمك در 100 ليتر آب حدود 3 دقيقه مناسب است ) بهترين روش اطمينان از عدم انتقال قارچ به همراه بچه ماهي به استخر جديد استفاده از محلول نمك براي ضدعفوني كردن است كه هزينه چنداني ندارد و براحتي قابل انجام است .

 

كلر :

كلر براي ضدعفوني كردن ادوات صيد مناسبتر است براي اينكار 200 گرم كلر در 1 متر مكعب آب حل كرده و ادوات را يكي دو ساعت در آن قرار داده . سپس استفاده گردد .

نكات مهم در دارو درماني :

28-24 ساعت قبل از دارو درماني در استخرها غذادهي و كوددهي قطع گردد زيرا كه دارو باعث كاهش شديد اكسيژن  مي گردد و حتي براي هضم غذا مشكل ايجاد مي شود .

 براي حل كردن و جابجايي داروها از ظروف پلاستيكي استفاده شود وظروف فلزي استفاده نگردد .

 دارو زني بايد در صبح روز آفتابي انجام شود و در ساعات گرم روز انجام نشود .

 در طول مدت درمان هواده ها بايد روشن باشند فقط هر چند ساعت نيم ساعت استراحت داد .

 در طول مدت درمان يكي دو روز بايد استخر تحت مراقبت باشد .

 اگر نياز به درمان دوباره باشد بين 24 الي 48 ساعت بايد فاصله باشد .

 براي اينكه دارو كمتر استفاده شود و همچنين براي اينكه در صورت لزوم امكان ورود آب تازه وجود داشته باشد ( به شرط وجود آب كافي ) بهتر است آب استخر را تا نصف كاهش دهيم سپس دارو زني كنيم و بعد از 24 ساعت آبگيري نمائيم . اگر دارو خوراكي بود مانند انواع آنتي بيوتيك بايد دارو را با غذاي ماهي مخلوط كرد . مخلوط كردن دارو با غذا برابر نظر پزشك يا بروشور دارو مقداري مشخص گردد مخلوط كردن بايد به گونه اي باشد كه اگر بخواهيم با 20 كيلو غذا مخلوط كنيم ابتدا داروي مورد نياز را با 2 كيلو از آن غذا مخلوط و سپس آن 2 كيلو رادر 5 كيلو غذا مي ريزيم سپس اين 7 كيلو رادر 13 كيلو باقيمانده بخوبي مخلوط كنيم تا دارو كاملا با تمام غذا مخلوط شود .

 براي حل كردن دارو فقط به مقدار لازم در آن روز دارو حل شود و از نگهداري داروي آماده شده براي روزهاي بعدي خودداري شود .

نحوه ارسال ماهي به آزمايشگاه :

انتقال ماهي بيمار زنده : كيسه نايلوني با يك قسمت آب و دو قسمت هوا كه ماهي رادر آن انداخته و كيسه را داخل يونوليت جعبه اي گذاشته و در صورت لزوم داخل يونوليت مقداري يخ قرار دهيم تا درجه حرارت آب بالا نرود .

 انتقال ماهي مرده : ماهي تازه مرده را در ظروف پلاستيكي در بسته گذاشته و داخل يونوليت بگذاريم تا آبش بيرون از نايلون نريزد . همچنين مي توان ماهي مرده را با كاغذ زرورق پيچاند و در كنار كيسه هاي نايلوني حاوي يخ داخل يونوليت قرار داد ولي آب يخ وارد كاغذ زرورق يا ظروف پلاستيكي نشود .

 انتقال قسمت ضايعه : اگر بردن ماهي ميسر نيست مي توان آن قيمت از بدن ماهي كه دچار ضايعه شده را برش داده و در يخچال منجمد نمود و در كنار كيسه هاي نايلوني محتوي يخ به آزمايشگاه حمل كرد .

نشانه هاي رفتاري هشدار دهنده ماهيها :

بازبودن دهان و سرپوش آبشش :

 مسموميت با آمونياك – كمبود اكسيژن – بيماري انگلي ژيرو داكتيلوس ( لكه هاي تيره روي آبشش )

 باقي ماندن ماهي در سطح آب : 

الف – اگر صبح ماهي ها به سطح آب آمدند و با آفتاب به تدريج پايين رفتند كمبود اكسيژن بوده است .

ب- اگر نزديكهاي ظهر به سطح آب آمدند مسموميت آمونياكي يا مسموميت با نيترات ( در مسموميت با نيترات رنگ خون ماهي شكلاتي كاكائوئي مي شود )

ج – اگر مدام روي آب بماند انگل آبششي و بيماريهاي باكتريايي است .

به پهلو افتادن يا شنا كردن : مسموميت با دي اكسيد كربن يا بيماري انگل خوني است .

 بي قراري ماهي : نشانه آلودگي به انگل خارجي است .

 پرش ماهي به بيرون آب : شروع شرايط مسموميت آمونياكي است يعني آمونياك آب بالا است . حباب گازي و نيتوپلانكتون سمي هم پرش ماهي را ايجاد مي كنند . در قزل آلا در استخر خاكي بيماري ايك يا لكه سفيد عامل پرش مي تواند باشد . 

  تجمع ماهي در محل خروجي آب : نشانه بيماري ويروسي است كه ماهي ضعيف شده و قابل درمان نيست .

 تجمع ماهي در محل ورودي آب : تغييرات خواص شيميايي آب مانند اكسيژن – PH و…

 ترس از نور : كمبود ويتامين ب 2 ( B2 ) كه در قزل آلا بيشتر مشاهده مي شود .

 شناي چرخشي يا ناگهاني غيرطبيعي : بيماري ويروسي – بيماري انگلي هگزاميتا  اختلال كيسه شنا

 ماليدن بدن ماهي به ديواره ها و اجسام : انگل خارجي مانند لرنه آ . يا شيشك ( آرگولوس ) ( شيشك ماهي هنگام صيد از ماهي جدا مي شود ) .

 كندي حركت ماهي در آب :  بيماري قارچي

 ماندن در كف استخر : ماندن در كف كه معمولا مردن در همان كف را بدنبال دارد ضربه – بيماري باكتريائي

 عدم عكس العمل ديواري : با ديدن عكس العمل نشان نمي دهد ولي با سنگ انداختن عكس العمل نشان مي دهد .

نشانه هاي چشمي :

گود افتادن چشمها : مسموميت با كلر ( استفاده از آب شهر در آكواريوم ) انگل خوني

 بيرون زدگي چشم ( اگزوفتالمي ) : بيماري ويروسي ( در صورتي كه رنگ ماهي تيره باشد و تلفاتي هم حتما داشته است ) افزايش اكسيژن بيش از حد اشباع ( در صورتي كه رنگ ماهي تيره نباشد )

 كدورت چشم : بيماري كوري انگلي ( ديپلوستوموم ) در قزل آلا كاتركت كه در استفاده بيش از حد از امعا و احشا منجر به اين بيماري مي گردد.

نشانه هاي پوستي :

وجود لكه هاي خوني يا خونريزي در بعضي قسمتها : وجود انگل خارجي لرنه آ

 برآمدگي فلس ها : بيماري باكتريايي ( اگر زير آن زخم باشد ) افزايش اكسيژن بيش از حد اشباع – آب آلودگي شكم ماهي (‌شكم باد كرده و فشار دهيم آب خارج مي شود )

 ريزش فلس ها : بيماري باكتريايي ( اگر در محل ريزش زخم باشد ) ضربه – تور زدن زياد

 رشته هاي پنبه اي : وقتي ماهي در آب شنا مي كند به صورت پنبه اي چسبيده به ماهي ديده مي شود . و در بيرون آب ديده نمي شود بيماري قارچي ساپرولگنيا است .

نشانه هاي باله اي :

از بين رفتن شعاع باله ها : بالا بودن P H به مدت زياد ( باعث خوردگي باله ها مي شود ) ضربه يا كشيدن از تورهاي صيد كه باعث پاره شدن شعاع مي گردد .

  از بين رفتن رنگ انتهائي باله ها ( كم رنگ شدن يا شيشه اي شدن ) :‌زياد بودن آمونياك در مدت زياد كه در ادامه منجر به از بين رفتن شعاع باله ها مي شود .

 پر خوني قاعده باله ها : بيماري باكتريائي يا ويروس

نشانه هاي آبششي : ( آبشش بايد به رنگ قرمز روشن يا شاداب باشد )

رنگ آبشش قرمز تيره ( به سياهي مي زند ) : بيماري باكتريايي آبششي در حال رشد مي باشد .

 رنگ آبشش قرمز قهوه اي شكلاتي : آمونياك آب زياد است – افزايش مداوم PH است .

 رنگ پريدگي آبشش : خصوصيات شيميايي آب مانند افزايش CO2 – كمبود اكسيژن – كم خوني ماهي كه ناشي از انگلهاي خوني است .

 برآمدگي در پوش آبششي : بيماري انگلي داكتيلوژيروس

 تورم آبشش : بيماري باكتريايي آبششي

 لكه هاي سفيد روي آبشش : بيماري قارچي ايك – انگل سخت پوست مانند لرنه آ

 لكه هاي سياه روي آبشش : كرمهاي پهن آبششي ( داكتيلوژيروس )

 موكوس زياد آبشش : انگل داكتيلو ژيروس – بيماري باكتريايي آبششي

علائم شناخت نوع تلفات :

اگر تلفات زياد و ناگهاني بود كاهش اكسيژن ( دهان و سرپوش آبششي ) يا مسموميت است .

 اگر تلفات هر روزه بوده ولي بتدريج كم شده و دوباره زياد مي شود بيماري انگلي است .

 اگر تلفات هر روز بيشتر از گذشته بود بيماري باكتريايي و ويروسي است .

 اگر  در زمستان تعدادي ماهي به سطح آب امدند حاكي از بيماري است و اگر گله اي بود احتمالا كمبود اكسيژن است .

مرگ مغزي ماهي :اگر در شرايط كمبود اكسيژن ماهي ها به سطح آب آمدند و با سنگ  انداختن در كنار ماهي هيچ عكس العملي نشان ندادند بيانگر مرگ مغزي ماهي است و اين ماهي حتما تلف خواهد شد كه قبل از مرگش مي توان آن را صيد كرد و مصرف نمود .

اما اگر عكس العمل نشان داد با تامين اكسيژن توسط هواده ها يا توسط فيتوپلانكتونها اين ماهي ها زنده خواهند ماند